KhaoCuu.comKhảo Cứu
Tổng quan tài liệu và khung lý thuyết

Đọc tài liệu tiếng Anh cho luận văn: bảng thuật ngữ và ghi chép bằng tiếng Việt

Đọc bài tiếng Anh khi vốn từ chuyên ngành còn mỏng: bảng thuật ngữ riêng, đọc theo ý thay vì dịch từng câu, diễn đạt lại bằng lời mình và ghi nguồn đúng chỗ.

A Vietnamese male student in his early twenties reads a printout with blank pages at a cafe corner with a paper dictionary and colored highlighters, three quarter view, morning light

Đọc tài liệu tiếng Anh cho luận văn không có nghĩa là dịch trọn từng bài. Bạn cần hiểu ý chính, cách làm và kết quả của bài, ghi lại bằng tiếng Việt theo lời mình, kèm thông tin nguồn đầy đủ, rồi khi viết thì diễn đạt từ ghi chép của mình chứ không từ câu gốc. Việc làm ngay: mở một tệp bảng thuật ngữ với bốn cột như mẫu ở dưới (từ tiếng Anh, cách gọi tiếng Việt chọn dùng, cách gọi khác đã gặp, ghi chú), điền những từ bạn gặp trong bài đang đọc dở.

Phần dưới đây đi qua cách đọc khi vốn từ chuyên ngành còn mỏng, bảng thuật ngữ mẫu với đề tài giả định ngành kinh tế, quy trình năm bước để diễn đạt lại, và ranh giới rõ ràng giữa diễn đạt lại với dịch ghép, một ranh giới quan trọng về liêm chính học thuật.

Vì sao tài liệu tiếng Anh gần như không tránh được

Với phần lớn đề tài, lý thuyết nền, công cụ đo và các nghiên cứu đối chiếu được viết bằng tiếng Anh. Chương tổng quan chỉ dùng tài liệu tiếng Việt thường bị nhận xét là chưa cập nhật, và phần bàn luận thiếu chỗ so sánh. Nhiều khoa có hướng dẫn về tài liệu nước ngoài; xem quy chế của trường bạn để biết yêu cầu cụ thể.

Điều đáng nói là bạn không cần giỏi tiếng Anh như người dịch chuyên nghiệp để dùng được tài liệu. Bài nghiên cứu viết theo cấu trúc lặp lại, từ vựng của một mảng đề tài khá hẹp. Sau vài chục bài cùng chủ đề, nhiều người thấy mình đọc nhanh hơn hẳn, vì gặp lại cùng cụm từ và cùng cách trình bày.

Trong cả quyển, tài liệu tiếng Anh có mặt ở chương tổng quan, ở phần lý thuyết, ở chương phương pháp khi bạn mượn công cụ đo, và ở chương bàn luận. Ghi chép cẩn thận từ lúc đọc giúp bạn dùng chúng ở cả bốn chỗ mà không phải đọc lại.

Bảng thuật ngữ riêng: mẫu điền sẵn

Đề tài giả định: "Ảnh hưởng của làm thêm đến thời gian tự học của sinh viên năm hai". Bảng thuật ngữ giúp bạn dùng từ thống nhất suốt luận văn, và tránh dịch cùng một khái niệm theo ba cách ở ba chương.

Từ tiếng AnhCách gọi tiếng Việt chọn dùngCách gọi khác đã gặpGhi chú
part-time employmentlàm thêmviệc làm bán thời gianChọn "làm thêm" vì quen với sinh viên; định nghĩa ở chương hai
self-study timethời gian tự họcthời gian học ngoài lớpKiểm xem các nghiên cứu có tính thời gian làm bài tập nhóm không
academic performancekết quả học tậpthành tích học tậpĐề tài không đo khái niệm này; chỉ dùng khi bàn luận
time-use diarynhật ký sử dụng thời giansổ ghi thời gianMột cách đo thời gian tự học; xem có làm được không

Cột ghi chú là chỗ bạn ghi những phân biệt quan trọng. Ví dụ, nhiều tài liệu dùng hai từ gần nghĩa cho hai khái niệm khác nhau; nếu bạn dịch cả hai thành một từ tiếng Việt, chương tổng quan sẽ ghép nhầm hai loại kết quả.

Khi chọn cách gọi tiếng Việt, ưu tiên cách gọi đã dùng trong giáo trình và luận văn của ngành bạn. Nếu chưa có cách gọi thống nhất, chọn một, định nghĩa rõ ở lần đầu, kèm từ gốc trong ngoặc.

Đọc theo ý khi vốn từ còn mỏng

Thay vì dịch từng câu, đọc theo thứ tự dưới đây để nắm ý trước rồi mới vào chi tiết:

  1. Đọc tóm tắt hai lần, lần đầu không tra từ, lần hai chỉ tra những từ lặp lại hoặc nằm trong câu kết luận.
  2. Đọc các đề mục và câu đầu của mỗi đoạn trong phần mở đầu. Câu đầu thường mang ý chính của đoạn.
  3. Ở phần phương pháp, tìm bốn thông tin: ai, ở đâu, bao nhiêu, đo bằng gì. Tra từ cho đủ để điền bốn ô đó.
  4. Ở phần kết quả, đọc tên bảng và câu kết quả chính bằng lời trước khi nhìn số.
  5. Ở phần bàn luận, tìm đoạn tác giả tự nêu hạn chế; đoạn này thường dùng những cụm từ dễ nhận ra.
  6. Gấp bài lại, viết bằng tiếng Việt ba đến năm câu: bài hỏi gì, làm thế nào, thấy gì, có giới hạn gì. Nếu không viết được, đọc lại phần còn mờ.

Từ điển chuyên ngành giấy hoặc điện tử giúp nhiều hơn từ điển phổ thông, vì cùng một từ có nghĩa rất khác trong ngành. Không cần hiểu mọi câu; cần hiểu đúng những câu bạn sẽ dẫn.

Phiếu ghi chép một bài tiếng Anh, viết bằng tiếng Việt

Ghi chép bằng tiếng Việt ngay từ lúc đọc là cách tốt nhất để khi viết bạn không phải nhìn lại câu gốc. Mỗi bài một phiếu, các ô dưới đây, điền sẵn cho một bài giả định trong đề tài làm thêm và thời gian tự học.

ÔGhi gìVí dụ điền sẵn (bài giả định)
NguồnTác giả, năm, tên bài, nơi đăng, trangTác giả giả định G, bài nghiên cứu có phản biện
Câu hỏi của bàiMột câu bằng lời mìnhSố giờ làm thêm mỗi tuần liên quan thế nào tới thời gian tự học của sinh viên đại học
Cách làmAi, ở đâu, bao nhiêu, đo bằng gìSinh viên năm nhất và năm hai ở một trường đô thị; tự ghi nhật ký thời gian trong hai tuần
Kết quả chínhHai ba câu, không chép số nếu chưa cầnLàm thêm ít giờ không làm giảm tự học; làm nhiều giờ thì giảm rõ, nhất là vào kỳ thi
Giới hạnTác giả nêu và mình nhận ra, tách riêngTác giả: chỉ một trường. Mình: không tách loại việc làm thêm
Dùng cho đề tài mìnhMục nào trong tổng quan, điều gì cần họcMục về ngưỡng số giờ; học cách đo bằng nhật ký thời gian
Câu cần giữ nguyênChỉ khi thật cần, có ngoặc kép và trang(để trống)

Ô cuối để trống trong phần lớn phiếu là dấu hiệu tốt: bạn đang ghi ý chứ không ghi câu. Khi viết chương tổng quan, bạn viết từ những phiếu này, và nhờ ô "dùng cho đề tài mình", bạn biết ngay phiếu nào thuộc mục nào trong dàn ý.

Tình huống: đoạn tổng quan "dịch ghép"

Khoa, sinh viên năm tư ngành kinh tế, làm đề tài giả định về làm thêm và thời gian tự học. Vì đọc tiếng Anh chậm, Khoa dịch nguyên từng đoạn hay trong các bài, nối lại thành chương tổng quan, có ghi nguồn ở cuối mỗi đoạn. Người hướng dẫn nhận xét: "Văn phong trồi sụt, nhiều câu như dịch máy, và đây là câu chữ của người khác dù đã sang tiếng Việt".

Khoa đã nghĩ rằng ghi nguồn là đủ. Nhưng một đoạn dịch sát câu chữ của người khác, ghép lại thành bài của mình, vẫn là dùng cách diễn đạt của họ như của mình. Ghi nguồn cho biết ý từ đâu; nó không biến câu chữ của người khác thành câu chữ của bạn. Đây là ranh giới liêm chính, không phải chuyện văn phong, và cách sửa duy nhất là viết lại từ hiểu biết của chính mình.

Khoa làm lại theo quy trình năm bước ở mục dưới, mỗi bài một phiếu ghi chép bằng lời mình, rồi viết đoạn tổng hợp từ phiếu, không mở bài gốc khi viết. Bản mới ngắn hơn, văn phong đều, và quan trọng hơn là có so sánh giữa các bài, điều mà bản dịch ghép không có vì mỗi đoạn chỉ là một bài.

Việc tiếp theo của Khoa là rà lại toàn bộ chương, đánh dấu những câu còn sát câu gốc, và viết lại chúng trước khi gửi bản nháp tiếp theo.

Diễn đạt lại bằng lời mình: quy trình năm bước

Quy trình này mất thời gian hơn chép, nhưng đó là thời gian bạn thật sự hiểu tài liệu, và nó tiết kiệm công sức khi viết chương bàn luận:

  1. Đọc đến khi hiểu. Đọc đoạn cần dùng cho đến khi bạn giải thích được nó cho một người bạn không học ngành này.
  2. Gấp lại. Đóng tài liệu, không nhìn câu gốc.
  3. Viết từ trí nhớ bằng tiếng Việt. Viết ý theo cách bạn hiểu, có thể kèm nhận xét của bạn, nhưng tách nhận xét ra.
  4. Mở ra đối chiếu. Kiểm xem ý có đúng không, có bỏ sót điều kiện quan trọng không. Nếu câu bạn viết vẫn đi sát cấu trúc câu gốc, viết lại.
  5. Ghi nguồn ngay. Tác giả, năm, trang nếu có, ghi ngay cạnh ghi chép. Cách trình bày trích dẫn theo chuẩn khoa bạn quy định, như APA hay Harvard.

Khi một câu của tác giả quá chính xác hoặc quá đặc biệt để diễn đạt lại, như một định nghĩa then chốt, bạn có thể dịch sát và đặt trong ngoặc kép, ghi rõ nguồn và trang, nêu rõ là bản dịch của bạn. Dùng điều này ít thôi; chương tổng quan toàn trích dẫn trực tiếp cũng là chương chưa tổng hợp.

Những điều nên tránh và lúc nên hỏi

Đọc chỉ phần tóm tắt tiếng Anh rồi dẫn kết quả chi tiết. Tóm tắt có thể giản lược điều kiện của kết quả. Muốn dẫn một con số hay một kết luận cụ thể, đọc tới phần chứa nó.

Dịch thuật ngữ mỗi chỗ một kiểu. Đây là lỗi người chấm nhận ra rất nhanh. Bảng thuật ngữ riêng giải quyết gần như hết lỗi này.

Đổi vài từ trong câu dịch để coi như câu của mình. Đổi từ mà giữ cấu trúc và mạch câu gốc vẫn là dùng câu chữ của người khác. Cách đúng là viết lại từ hiểu biết, như quy trình ở trên.

Tránh hẳn tài liệu tiếng Anh vì sợ hiểu sai. Hiểu sai được sửa bằng cách hỏi; thiếu hẳn một mảng tài liệu thì không sửa được ở phút chót. Gom những đoạn bạn không chắc, mang tới người hướng dẫn hoặc hỏi bạn cùng ngành đọc tốt hơn, nhờ họ giải thích chứ không nhờ họ viết thay.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc phải dùng tài liệu tiếng Anh trong luận văn không?

Tuỳ quy định của trường và khoa; nhiều nơi có yêu cầu về tài liệu nước ngoài, nhất là ở bậc thạc sĩ. Ngay cả khi không bắt buộc, phần lớn đề tài cần tài liệu tiếng Anh để có lý thuyết nền và nghiên cứu đối chiếu. Xem hướng dẫn của khoa bạn.

Dịch một đoạn tiếng Anh sang tiếng Việt rồi ghi nguồn có phải là đạo văn không?

Nếu bạn dịch sát câu chữ và trình bày như lời của mình, dù có ghi nguồn, đó vẫn là dùng cách diễn đạt của người khác như của mình. Hoặc diễn đạt lại từ hiểu biết của bạn, hoặc dịch sát và đặt trong ngoặc kép kèm nguồn, trang và ghi rõ là bản dịch.

Đọc một bài tiếng Anh mất quá nhiều thời gian thì làm sao?

Đọc theo ý thay vì dịch từng câu, bắt đầu bằng tóm tắt, đề mục, câu đầu đoạn và phần phương pháp. Tốc độ thường tăng dần sau vài chục bài cùng chủ đề, vì từ vựng và cấu trúc bài lặp lại.

Thuật ngữ chưa có cách gọi tiếng Việt thống nhất thì dùng thế nào?

Chọn một cách gọi, định nghĩa rõ ở lần đầu xuất hiện, kèm từ gốc tiếng Anh trong ngoặc, rồi dùng thống nhất suốt luận văn. Ghi lựa chọn đó vào bảng thuật ngữ riêng để không đổi giữa các chương.

Nhờ bạn giỏi tiếng Anh giúp đọc tài liệu có được không?

Được, nếu họ giúp bạn hiểu: giải thích một đoạn khó, gợi ý nghĩa một thuật ngữ. Ranh giới là bạn tự ghi chép và tự viết bằng lời mình. Nhờ người khác viết tóm tắt hay đoạn tổng quan thay mình là làm hộ, không còn là được giúp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138