KhaoCuu.comKhảo Cứu
Tổng quan tài liệu và khung lý thuyết

Tiêu chí chọn tài liệu cho chương tổng quan: giữ gì, loại gì và ghi lý do

Bộ tiêu chí giữ và loại tài liệu trước khi đọc kỹ, sàng lọc hai vòng, xếp mức tin cậy của nguồn và ghi lý do loại để trả lời được khi người hướng dẫn hỏi.

Two Vietnamese graduate students sort blank index cards into three piles on a wide study room table, overhead camera angle, bright afternoon light, teal folders and amber highlighters

Tài liệu nên giữ cho chương tổng quan là tài liệu vừa sát với câu hỏi của bạn, vừa có nguồn gốc rõ ràng, vừa cho bạn biết người ta đã làm bằng cách nào. Thiếu một trong ba điều đó thì hoặc loại, hoặc chỉ dùng cho bối cảnh. Việc làm được ngay: viết bốn đến sáu tiêu chí giữ và loại thành một bảng, dán lên đầu thư mục tài liệu, và từ nay mỗi tài liệu mới phải qua bảng đó trước khi được đọc kỹ.

Phần dưới đây đưa ra bộ tiêu chí mẫu với đề tài giả định ngành kinh tế, cách sàng hai vòng cho đỡ tốn thời gian, cách nhìn mức tin cậy của từng loại nguồn, và vì sao nên ghi lại lý do loại một tài liệu, dù không ai bắt.

Hiểu lầm thường gặp về chọn tài liệu và cách hiểu đúng

Hiểu lầm: càng nhiều tài liệu càng tốt. Hiểu đúng: chương tổng quan được đánh giá qua độ sát và độ sâu. Hai mươi tài liệu dẫn sai chỗ, chỉ để lấy một câu định nghĩa, làm chương dày lên mà không mạnh hơn. Người phản biện đọc danh mục tham khảo và nhận ra ngay tài liệu nào chỉ được nhắc cho đủ.

Hiểu lầm: tài liệu cũ là tài liệu kém. Hiểu đúng: lý thuyết gốc và các nghiên cứu nền tảng có thể đã vài chục năm và vẫn phải dẫn. Điều người hướng dẫn muốn thấy là bạn vừa có nền, vừa biết những gì mới nhất về vấn đề. Nhiều khoa có hướng dẫn về tỷ lệ tài liệu gần đây, hãy xem quy chế của trường bạn thay vì đoán.

Hiểu lầm: đã được đăng ở đâu đó là dùng được. Hiểu đúng: nơi đăng có nhiều mức. Bài có phản biện ở tạp chí chuyên ngành, sách chuyên khảo của nhà xuất bản học thuật và luận văn đã bảo vệ có mức tin cậy khác hẳn bài viết cá nhân trên mạng, trang tổng hợp không rõ tác giả hay tài liệu học tập chia sẻ trên mạng.

Hiểu lầm: tài liệu kết quả trái với giả định của mình thì nên bỏ. Hiểu đúng: tài liệu có kết quả ngược chiều phải giữ và phải bàn. Bỏ nó đi để chương tổng quan trông "thuận" là trình bày lệch bằng chứng, và hội đồng biết lĩnh vực sẽ hỏi đúng chỗ đó.

Bộ tiêu chí giữ và loại: mẫu điền sẵn

Đề tài giả định: "Mức sẵn lòng trả cho rau an toàn của hộ gia đình ở một phường". Bảng dưới đây là tiêu chí mà người viết đặt ra trước khi sàng. Bạn chép khung, thay nội dung theo đề tài của mình. Điều quan trọng là tiêu chí được viết ra trước, không phải nghĩ ra sau khi đã đọc để biện minh.

Tiêu chíGiữ khiLoại hoặc chỉ dùng cho bối cảnh khiVí dụ áp dụng
Chủ đềĐo mức sẵn lòng trả, ý định mua hoặc hành vi mua thực phẩm an toànChỉ bàn kỹ thuật trồng rau, không có người tiêu dùngBài về quy trình canh tác hữu cơ: loại
Đối tượngHộ gia đình, người tiêu dùng cá nhânNhà hàng, bếp ăn tập thể (giữ nếu thiếu tài liệu)Khảo sát bếp ăn trường học: để nhóm "gần"
Phương phápMô tả rõ cách đo mức sẵn lòng trả và cách chọn mẫuKhông mô tả cách thu số liệuBài báo chí nêu "người dân sẵn sàng trả thêm": chỉ dùng gợi ý, không dẫn làm bằng chứng
NguồnCó phản biện, sách học thuật, luận văn đã bảo vệ, báo cáo của cơ quan chuyên mônKhông rõ tác giả, không rõ nơi phát hànhTài liệu chia sẻ trên mạng không tên tác giả: loại
Ngôn ngữTiếng Việt, tiếng AnhNgôn ngữ mình không đọc được và không có bản tóm tắt đủ ý—

Tiêu chí "phương pháp" là tiêu chí sinh viên hay quên nhất. Một bài nói kết quả mà không cho biết đã đo thế nào thì bạn không so sánh được với nghiên cứu của mình, và cũng không học được gì cho bảng hỏi của mình.

Sàng lọc hai vòng để không phải đọc toàn văn mọi thứ

Đọc toàn văn từng tài liệu trước khi quyết định giữ hay loại là cách tốn thời gian nhất. Sàng hai vòng giúp bạn dồn sức đọc cho những bài đáng đọc:

  1. Vòng một, đọc tên và tóm tắt. Với mỗi tài liệu, chỉ đọc tên và phần tóm tắt, đối chiếu với bảng tiêu chí, ghi một trong ba chữ: giữ, loại, chưa rõ. Khi phân vân thì xếp "chưa rõ", đừng loại vội.
  2. Vòng hai, đọc lướt toàn văn nhóm "giữ" và "chưa rõ". Nhìn phần phương pháp và các bảng kết quả. Lúc này nhiều bài "chưa rõ" sẽ lộ ra là quá xa, và vài bài "giữ" hoá ra không đo đúng thứ bạn cần.
  3. Ghi lý do loại ngay lúc loại. Một cột ngắn trong bảng tính: "khác đối tượng", "không mô tả phương pháp", "trùng nội dung với bài khác của cùng nhóm tác giả".
  4. Xem lại nhóm loại một lần trước khi viết. Khi câu hỏi nghiên cứu đã chốt, mở lại nhóm loại. Đôi khi một bài bị loại ở tuần đầu lại đúng là thứ bạn cần ở tuần thứ sáu.

Nếu đề tài của bạn là một tổng quan có hệ thống thì quy trình sàng lọc còn phải được mô tả và có thể phải có người thứ hai sàng độc lập. Với khoá luận, luận văn thông thường thì không cần đến mức đó, nhưng giữ lại bảng sàng lọc vẫn giúp bạn giải thích cách chọn khi được hỏi.

Tình huống: danh sách tám mươi tài liệu, một nửa là báo phổ thông

Quân, học viên cao học ngành kinh tế, đi làm ở một công ty phân phối thực phẩm, chọn đề tài giả định về mức sẵn lòng trả cho rau an toàn. Danh mục tham khảo nháp có tám mươi mục. Người hướng dẫn đọc lướt và ghi một dòng: "Một nửa là bài báo điện tử, trang của doanh nghiệp; không dùng làm cơ sở được".

Quân ban đầu nghĩ phải tìm thêm bốn mươi tài liệu khác để bù. Thật ra việc đầu tiên là phân loại lại. Quân dựng bảng tiêu chí như mẫu ở trên, chạy lại tám mươi mục qua cột "nguồn". Ba mươi tám mục là báo phổ thông và trang doanh nghiệp: chuyển sang nhóm "bối cảnh", chỉ dùng cho đoạn mô tả thị trường ở chương mở đầu, và với mỗi con số trong đó, Quân lần về báo cáo gốc nếu có. Bốn mươi hai mục còn lại được sàng tiếp theo tiêu chí phương pháp, còn hai mươi sáu bài đúng là nghiên cứu có mô tả cách đo.

Lúc này Quân mới tìm bổ sung, và tìm có mục đích: chỉ những mảng mà hai mươi sáu bài kia còn thiếu, cụ thể là các nghiên cứu đo mức sẵn lòng trả bằng cách hỏi trực tiếp số tiền. Bản sửa nộp lại có danh mục ngắn hơn bản đầu, và nhận xét của người hướng dẫn chuyển sang nội dung lập luận thay vì nguồn.

Mức tin cậy của từng loại nguồn và dùng vào việc gì

Không có loại nguồn nào hoàn toàn bị cấm, nhưng mỗi loại hợp với một việc. Bảng dưới đây là cách nhìn phổ biến; ngành bạn có thể có thêm loại nguồn đặc thù, hỏi người hướng dẫn nếu chưa chắc.

Loại nguồnDùng tốt choCần cẩn thận vì
Bài nghiên cứu gốc có phản biệnBằng chứng, phương pháp, so sánh kết quảChất lượng nơi đăng khác nhau nhiều; đọc kỹ phần phương pháp
Bài tổng quan đã công bốBức tranh chung, tìm thêm nguồnKhông thay được việc đọc bài gốc khi bạn dẫn một kết quả cụ thể
Sách chuyên khảo, giáo trìnhĐịnh nghĩa, lý thuyết, khung phân tíchCó thể chưa cập nhật bằng chứng mới
Luận văn, luận án đã bảo vệBối cảnh trong nước, công cụ đo, cách làm ở bậc tương đươngChất lượng không đồng đều; không coi như bằng chứng mạnh
Báo cáo của cơ quan chuyên môn, số liệu chính thứcSố liệu nền, bối cảnh chính sáchGhi đúng năm, đúng nơi ban hành; phân biệt số liệu với nhận định
Báo chí, trang tin, trang doanh nghiệpGợi ý vấn đề, mô tả tình hìnhKhông phải bằng chứng nghiên cứu; lần về nguồn gốc của mọi con số

Một mẹo đơn giản để tự kiểm: với mỗi câu khẳng định trong chương tổng quan, hỏi "câu này dựa trên loại nguồn nào". Câu nói về kết quả nghiên cứu mà dẫn một bài báo phổ thông là câu người phản biện sẽ đánh dấu.

Khi tài liệu sát đề tài quá ít hoặc quá nhiều

Hai tình huống ngược nhau đòi hỏi chỉnh tiêu chí theo hai hướng ngược nhau. Nếu sau vòng sàng thứ hai bạn chỉ còn vài bài thật sát, đừng vội kết luận "chưa ai nghiên cứu". Hãy nới từng tiêu chí một, có ghi lại: nới đối tượng (từ hộ gia đình sang người tiêu dùng nói chung), nới bối cảnh (từ phường sang đô thị), nới sản phẩm (từ rau sang thực phẩm an toàn). Mỗi lần nới, ghi vào bảng tiêu chí rằng nhóm này được giữ "để tham chiếu gần", để khi viết bạn nói rõ mức độ gần của nó với đề tài.

Nếu ngược lại, còn quá nhiều bài sát mà thời gian không đủ đọc kỹ, hãy siết bằng câu hỏi nghiên cứu chứ không bằng sở thích. Ưu tiên bài đo đúng biến bạn đo, làm ở bối cảnh gần bạn, có phương pháp mô tả rõ, và các bài tổng quan đã gom sẵn nhiều nghiên cứu. Viết ra tiêu chí siết thêm, áp cho mọi bài như nhau. Cái cần tránh là giữ những bài mình thích đọc và loại những bài khó, vì như vậy chương tổng quan lệch theo khẩu vị người viết.

Việc không cần làm, việc làm tuần này, và lúc nên hỏi

Có vài việc sinh viên hay tốn công mà không đem lại gì cho chương tổng quan:

  • Không cần giữ mọi tài liệu có chứa từ khoá của bạn. Có từ khoá chưa chắc đã cùng vấn đề.
  • Không cần đọc toàn văn một tài liệu đã rõ là lệch đối tượng ngay từ tóm tắt.
  • Không cần tự xếp hạng nơi đăng bằng những danh sách lan truyền trên mạng; hỏi thư viện hoặc người hướng dẫn khi phân vân về một nguồn.
  • Không cần dẫn tài liệu chỉ vì người khác hay dẫn, nếu bạn chưa đọc và nó không phục vụ lập luận của bạn.

Tuần này: viết bảng tiêu chí cho đề tài của bạn, chạy vòng sàng thứ nhất trên toàn bộ tài liệu đã có, ghi lý do cho mọi tài liệu bị loại. Mang bảng tiêu chí đến buổi gặp người hướng dẫn và hỏi thẳng hai điều: có loại nguồn nào khoa không chấp nhận không, và có quy định nào về tài liệu gần đây hay tài liệu nước ngoài không. Hai câu này trả lời bằng quy chế của trường, đừng đoán theo kinh nghiệm của bạn bè khoá trước.

Câu hỏi thường gặp

Có được dẫn luận văn của sinh viên khoá trước không?

Được, nếu luận văn đó đã bảo vệ và có trong thư viện, nhưng nên dùng chủ yếu cho bối cảnh và cách làm, không coi là bằng chứng mạnh nhất. Một số khoa có quy định riêng về tỷ lệ loại nguồn này, hãy xem hướng dẫn của khoa bạn.

Tài liệu trên trang tin tức có dùng được trong chương tổng quan không?

Dùng được để mô tả tình hình hoặc dẫn dắt vấn đề, không dùng làm bằng chứng cho một kết quả nghiên cứu. Nếu bài báo nêu một con số từ khảo sát, hãy lần về báo cáo gốc và dẫn báo cáo gốc nếu tìm được.

Tại sao phải ghi lý do loại tài liệu khi không ai yêu cầu?

Vì vài tuần sau bạn sẽ không nhớ vì sao đã bỏ một bài, và có thể tìm lại, đọc lại nó lần nữa. Khi người hướng dẫn hay phản biện hỏi vì sao không dẫn một nghiên cứu nổi bật, lý do đã ghi giúp bạn trả lời rõ ràng.

Tài liệu có kết quả ngược với điều mình dự đoán có nên đưa vào không?

Nên đưa vào và bàn về nó. Chương tổng quan phản ánh đúng những gì đã biết, kể cả chỗ chưa thống nhất. Kết quả trái chiều thường là manh mối tốt cho khoảng trống nghiên cứu và cho phần bàn luận sau này.

Làm sao nhận ra một nơi đăng bài kém chất lượng?

Dấu hiệu thường thấy là không mô tả quy trình phản biện, nhận đăng rất nhanh, phạm vi chủ đề quá rộng và không có ban biên tập rõ ràng. Khi phân vân, hỏi cán bộ thư viện hoặc người hướng dẫn thay vì tự kết luận.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138