Đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên làm theo nhóm cần một câu hỏi chung đủ rộng để chia ra vài phần, nhưng mỗi phần vẫn góp vào cùng một câu trả lời. Cách chọn: viết câu hỏi chính, rồi thử chia nó thành các câu phụ hoặc các khâu công việc, mỗi phần giao được cho một người và có sản phẩm cụ thể. Nếu không chia được mà không chồng chéo, đề đó hợp làm một mình hơn. Tối nay cả nhóm có thể điền bảng chia phần ở dưới cho đề đang bàn.
Nhóm hay vấp ở hai đầu: đề quá nhỏ cho số người, nên một người làm còn những người khác đứng xem; hoặc đề chia ra thành mấy đề tài con không nói chuyện với nhau, cuối cùng ghép lại thành một báo cáo rời rạc. Chọn đề nhóm là chọn sao cho cả hai chuyện này không xảy ra. Thể lệ cụ thể như số thành viên, cách đăng ký, mẫu báo cáo thì theo quy định của trường, khoa bạn.
Đề nhóm khác đề cá nhân ở đâu
Với đề cá nhân, câu hỏi chỉ cần vừa sức một người. Với đề nhóm, có thêm hai yêu cầu: đề phải có đủ việc thật cho mỗi người, và các phần phải ráp lại thành một câu trả lời. Một đề như “Thói quen để lại đánh giá trực tuyến của khách du lịch nội địa” có thể chia theo nhóm khách, theo loại dịch vụ, theo khâu công việc. Một đề như “Một ngày làm việc của một hướng dẫn viên” thì rất khó chia cho bốn người mà không thừa người.
Đề nhóm cũng có lợi thế: nhóm có thể thu được nhiều dữ liệu hơn, thử được phương pháp kết hợp khảo sát và phỏng vấn, và có người phản biện ngay trong nhóm. Nhưng lợi thế này chỉ có khi đề được chọn để tận dụng nó. Chọn một đề cá nhân rồi chia đều cho bốn người là phí lợi thế đó.
Một khác biệt nữa là trách nhiệm. Trong đề cá nhân, mọi thứ là của bạn. Trong đề nhóm, mỗi người phải hiểu được toàn bộ đề, giải thích được phần của người khác, vì khi trình bày trước hội đồng, câu hỏi có thể rơi vào bất kỳ ai.
Bốn tiêu chí chọn đề nhóm
Chia được mà không chồng chéo. Thử chia ngay khi chọn đề. Nếu hai người phải cùng phỏng vấn một nhóm người với cùng một câu hỏi, đó là chồng chéo. Cách chia hay gặp: theo nhóm đối tượng, theo địa bàn, theo khâu công việc (tổng quan, công cụ, thu dữ liệu, phân tích), hoặc theo câu hỏi phụ.
Có phần chung mà ai cũng phải làm. Khung lý thuyết, câu hỏi chính, công cụ thu dữ liệu chung và phần kết luận nên là việc cả nhóm cùng làm. Không có phần chung thì các mảnh không ráp được.
Khối lượng tương xứng với số người. Ước khối lượng mỗi phần, xem có phần nào chỉ vài buổi trong khi phần khác vài tuần không. Lệch nhiều thì chỉnh cách chia hoặc chỉnh đề.
Người hướng dẫn hợp với cả đề. Đề kết hợp hai mảng, như du lịch và công nghệ, cần người hướng dẫn hiểu được cả hai, hoặc ít nhất mảng chính. Hỏi trước khi chốt.
Bảng chia phần ngay từ lúc chọn đề
Đề tài giả định ngành du lịch: “Thói quen để lại đánh giá trực tuyến của khách du lịch nội địa sau khi lưu trú ở một khu du lịch biển”, nhóm bốn người. Điền bảng này trước khi đăng ký; nếu không điền được, đề chưa hợp làm nhóm.
| Thành viên | Phần phụ trách chính | Sản phẩm của phần | Phần chung cùng làm |
|---|---|---|---|
| Thành viên A | Tổng quan tài liệu về hành vi đánh giá trực tuyến | Ma trận tài liệu, bản nháp chương tổng quan | Câu hỏi chính, khung khái niệm, phát phiếu, kết luận |
| Thành viên B | Soạn, thử và chỉnh bảng hỏi | Bảng hỏi đã thử, sổ mã hoá | Như trên |
| Thành viên C | Phỏng vấn sâu một số khách và chủ cơ sở lưu trú | Khung phỏng vấn, bản chép, ghi chú phân tích | Như trên |
| Thành viên D | Nhập liệu, làm sạch, phân tích số liệu khảo sát | Tệp dữ liệu sạch, bảng kết quả, nhật ký xử lý | Như trên |
Để ý mỗi người có phần chính riêng, nhưng không ai đứng ngoài phần chung. Thành viên A không chỉ đọc tài liệu rồi thôi; A vẫn đi phát phiếu và vẫn góp vào kết luận. Một cách kiểm: mỗi người tự viết ra được một đoạn ngắn giải thích phần của người khác. Không viết được thì cách chia đang làm nhóm thành bốn người làm bốn đề nhỏ.
Buổi họp chọn đề của nhóm: một cách tổ chức
Nhóm mới lập thường họp nhiều buổi mà chưa chọn được đề, vì mỗi người mang tới một ý và không ai muốn bỏ ý của mình. Một cách tổ chức buổi họp cho gọn, mỗi bước có giới hạn thời gian tự đặt:
- Trước buổi họp, mỗi người tự điền một, hai phiếu ý tưởng: ý thô, nguồn, hiện tượng thấy được, chỗ có dữ liệu, vì sao quan tâm.
- Đầu buổi họp, lần lượt mỗi người trình bày phiếu của mình trong vài phút, những người khác chỉ hỏi để hiểu, chưa phản bác.
- Cả nhóm chấm từng ý theo hai câu: có chia được thành phần cho mọi người không, và có dữ liệu tiếp cận được không. Loại những ý không qua cả hai.
- Với các ý còn lại, thử điền nhanh bảng chia phần. Ý nào điền được trọn bảng mà không ai bị bỏ trống thì đưa lên đầu.
- Chọn một ý chính và một ý dự phòng, ghi rõ lý do, rồi giao một người viết bản đề xuất một trang để gửi người hướng dẫn.
Cách này giúp ý được chọn vì nó hợp làm nhóm, không phải vì người đề xuất nói to nhất. Người có ý bị loại cũng dễ chấp nhận hơn khi thấy ý đó bị loại theo tiêu chí chung.
Tình huống: nhóm bốn người với một đề quá nhỏ
Nhóm của Trang, bốn sinh viên năm ba ngành du lịch, ban đầu chọn đề “Mức hài lòng của khách với dịch vụ lễ tân ở một khách sạn”. Sau hai buổi họp, mọi người nhận ra đề chỉ có một bảng hỏi ngắn, một nơi phát phiếu, và hai bạn gần như không có việc. Cách nhóm sửa:
- Viết lại vấn đề rộng hơn một tầng: không chỉ lễ tân, mà là chuyện khách có để lại đánh giá trực tuyến sau khi lưu trú hay không, và vì sao.
- Giữ địa bàn hẹp là một khu du lịch biển, nhưng mở đối tượng ra nhiều loại cơ sở lưu trú, để có chỗ cho cả khảo sát lẫn phỏng vấn.
- Điền bảng chia phần. Lần đầu điền, hai phần phân tích và nhập liệu bị trùng; nhóm gộp chúng lại cho một người và tách phần phỏng vấn ra cho người còn lại.
- Mang bảng chia phần và đề mới tới người hướng dẫn, hỏi xem phần phỏng vấn có cần thiết hay làm đề quá tải.
- Người hướng dẫn đồng ý nhưng yêu cầu thu hẹp phần phỏng vấn còn một nhóm nhỏ chủ cơ sở, để kịp thời gian.
Đề mới không lớn hơn nhiều về quy mô, nhưng có đủ việc thật cho bốn người và có phần chung để ráp. Bước tiếp theo của nhóm là viết thoả thuận nhóm trước khi nộp đăng ký.
Thoả thuận nhóm nên có trước khi đăng ký
Nhiều nhóm bỏ qua bước này vì thấy ngại. Nhưng phần lớn chuyện căng thẳng trong nhóm nghiên cứu sinh viên đến từ những điều chưa thoả thuận. Viết ra một trang, mọi người cùng đồng ý, gồm:
- Ai là đầu mối liên hệ với người hướng dẫn và với địa bàn; mọi người khác có được liên hệ trực tiếp không.
- Nhóm quyết định thế nào khi không thống nhất: bàn đến khi đồng thuận, biểu quyết, hay hỏi người hướng dẫn.
- Lịch họp nhóm và cách báo tiến độ; ai trễ hạn phần mình thì báo trước bao lâu.
- Thứ tự tên trên báo cáo và cách ghi công, dựa vào đóng góp thật; quy định riêng của trường về chủ nhiệm, thành viên thì theo thể lệ.
- Xử lý khi có người phải rút khỏi nhóm: phần việc giao lại cho ai, dữ liệu và ghi chép giao lại thế nào, tên người đó được ghi ra sao.
- Nơi lưu chung dữ liệu và ghi chép, ai có quyền sửa, cách giữ bảo mật dữ liệu người tham gia.
Thoả thuận này không phải văn bản pháp lý. Nó chỉ giúp mọi người có cùng một kỳ vọng từ đầu, để khi có chuyện, nhóm mở ra đọc thay vì tranh cãi về điều ai nhớ ai quên.
Liêm chính trong nhóm và việc làm tiếp theo
Trong nhóm, có một kiểu gian lận ít người gọi tên: một hoặc hai người làm gần hết, những người còn lại đứng tên. Đó là ghi công sai, và nó cũng làm hỏng chất lượng đề tài vì phần việc dồn quá tải lên ít người. Cách phòng là chia phần rõ từ lúc chọn đề như ở trên, có sản phẩm cụ thể cho từng phần, và ghi lại ai làm gì trong biên bản họp.
Một kiểu khác là nhờ người ngoài nhóm làm một phần, như xử lý số liệu hay viết tổng quan, rồi trình bày như việc của nhóm. Được người khác góp ý, hướng dẫn cách làm là bình thường; để người khác làm thay rồi đứng tên là gian lận. Nếu có ai giúp đáng kể, ghi nhận họ ở phần lời cảm ơn và nói rõ với người hướng dẫn.
Việc làm trong tuần: cả nhóm viết câu hỏi chính, điền bảng chia phần, kiểm bằng cách mỗi người viết một đoạn về phần của người khác, rồi soạn thoả thuận nhóm một trang. Đọc thể lệ nghiên cứu khoa học sinh viên của trường để biết số thành viên được phép, cách đăng ký và hạn nộp. Sau đó mới mang đề đi gặp người hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên nên làm một mình hay theo nhóm?
Tuỳ đề và thể lệ của trường. Đề có câu hỏi hẹp, một nguồn dữ liệu, một phương pháp thường hợp làm một mình. Đề cần nhiều dữ liệu, kết hợp phương pháp hoặc nhiều nhóm đối tượng hợp làm nhóm. Đừng chọn làm nhóm chỉ để chia nhẹ việc.
Nhóm có thành viên không làm phần của mình thì xử lý sao?
Mở thoả thuận nhóm ra và nói chuyện trực tiếp, sớm, trước khi việc dồn lại. Nếu vẫn không chuyển biến, báo người hướng dẫn kèm biên bản họp ghi rõ ai được giao gì. Tên và vai trò trên báo cáo nên phản ánh đóng góp thật, theo quy định của trường.
Thứ tự tên thành viên trong đề tài nhóm nên xếp thế nào?
Nhiều nhóm xếp theo mức đóng góp, người chủ nhiệm đề tài đứng đầu nếu thể lệ có vai trò này. Thoả thuận từ đầu và xem lại khi kết thúc, vì đóng góp thật có thể khác với kế hoạch. Quy định cụ thể về chủ nhiệm và thành viên theo thể lệ của trường.
Mỗi thành viên có cần hiểu toàn bộ đề tài không?
Có. Khi trình bày trước hội đồng, câu hỏi có thể dành cho bất kỳ ai, kể cả về phần người khác làm. Cách chuẩn bị là định kỳ để mỗi người trình bày phần của mình cho cả nhóm, và mỗi người tự viết được một đoạn giải thích phần của người khác.
Có thể dùng đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên làm tiếp thành khoá luận không?
Nhiều trường cho phép phát triển tiếp, nhưng khoá luận thường là bài cá nhân, nên phần bạn làm tiếp phải là của riêng bạn và phải ghi rõ kế thừa từ đề tài nhóm. Xem quy chế khoá luận của khoa và hỏi người hướng dẫn trước khi dùng lại dữ liệu hay câu chữ.
Nhóm nên chia việc theo khâu hay theo câu hỏi phụ?
Chia theo câu hỏi phụ giúp mỗi người có một phần trọn vẹn nhưng dễ rời rạc; chia theo khâu giúp ráp dễ nhưng có người chỉ làm một khâu. Nhiều nhóm kết hợp: mỗi người phụ trách một khâu chính và cùng làm các khâu chung như phát phiếu, viết kết luận.