KhaoCuu.comKhảo Cứu
Chọn và thu hẹp đề tài

Tìm ý tưởng đề tài khoá luận: bốn nguồn để lục và phiếu ghi lại từng ý

Ý tưởng đề tài thường nằm sẵn trong môn đã học, nơi thực tập, chỗ làm và luận văn cũ. Cách lục từng nguồn và ghi mỗi ý vào một phiếu để so sánh, chọn lọc.

A Vietnamese university student in her early twenties standing between library stacks, pulling a bound volume from a shelf, side view, soft morning daylight, teal and amber tones

Ý tưởng đề tài khoá luận hiếm khi tự đến trong lúc ngồi nghĩ. Nó nằm sẵn ở bốn chỗ bạn đã đi qua: các môn học và bài tiểu luận cũ, nơi thực tập, công việc đang làm, và phần “hướng nghiên cứu tiếp theo” ở cuối các luận văn trong thư viện trường. Việc làm được ngay tối nay là lục lại bốn nguồn đó và ghi mỗi ý vào một phiếu riêng, theo cùng một khung, để vài hôm sau đặt các phiếu cạnh nhau mà so.

Ở bước này bạn chưa cần một đề tài hoàn chỉnh. Bạn cần năm đến mười ý thô, mỗi ý có kèm một vấn đề thực tế nhìn thấy được và một chỗ có thể lấy dữ liệu. Những bước sau trong cả quyển (thu hẹp, kiểm khả thi, đặt tên, viết đề cương) đều cần nguyên liệu này. Ít ý quá thì không có gì để chọn; nhiều ý mà không ghi lại thì chọn theo cảm hứng của buổi tối hôm đó.

Bước tìm ý nằm ở đâu trong cả quyển khoá luận

Một khoá luận, luận văn đi theo trình tự gần như cố định: chọn đề, đọc tài liệu, đặt câu hỏi và mục tiêu, lập đề cương, thu dữ liệu, phân tích, viết, bảo vệ. Tìm ý là phần đầu của bước chọn đề, trước cả việc thu hẹp. Nghe thì nhỏ, nhưng mọi quyết định về sau đều chịu hệ quả của nó: một ý tưởng chọn vội vì “thấy hay” mà không có chỗ lấy dữ liệu sẽ làm bạn kẹt đúng lúc bắt đầu thu số liệu, khi thời gian đã trôi gần nửa.

Người hướng dẫn thường không cần bạn mang tới một đề tài đẹp. Họ cần thấy bạn có vài hướng, mỗi hướng gắn với một chuyện có thật, và bạn biết vì sao mình quan tâm. Từ đó hai bên cùng thu hẹp. Nếu bạn chỉ mang tới một chữ chung chung như “động lực làm việc” hay “du lịch bền vững”, buổi gặp đầu sẽ chỉ xoay quanh câu “cụ thể là gì”.

Vì vậy mục tiêu của bước này rất khiêm tốn: có một tập phiếu ý tưởng, mỗi phiếu ghi đủ năm, sáu dòng. Thời gian dành cho nó tuỳ kế hoạch của bạn; giả sử bạn có khoảng mười sáu tuần cho cả khoá luận thì một tuần để gom ý là vừa. Mốc đăng ký đề tài cụ thể thì xem thông báo, quy chế của khoa bạn.

Nguồn thứ nhất: môn học và bài tiểu luận bạn đã làm

Mở lại thư mục bài tập của các năm trước. Những bài tiểu luận bạn từng làm, kể cả bài điểm không cao, thường chứa một câu hỏi bị bỏ dở: một chỗ bạn viết “vấn đề này cần tìm hiểu thêm”, một bảng số liệu bạn thấy lạ mà không có thời gian lý giải. Đó là ý tưởng có sẵn nền, vì bạn đã đọc một ít tài liệu và đã biết khái niệm chính.

Cách lục: với mỗi môn chuyên ngành, tự hỏi ba câu. Phần nào của môn này làm mình tò mò nhất? Ví dụ nào thầy cô đưa ra mà mình thấy chưa đúng với nơi mình sống? Có khái niệm nào mình hiểu trên lý thuyết nhưng chưa thấy ai đo ở một nhóm người cụ thể? Ghi ngay câu trả lời, chưa cần sắp xếp.

Ví dụ với đề tài giả định ở ngành quản trị: trong môn quản trị nhân lực, bạn từng viết tiểu luận về đánh giá nhân viên và để ý rằng các cửa hàng bán lẻ nhỏ gần như không có quy trình đánh giá. Ý thô là: “Cửa hàng bán lẻ nhỏ đánh giá nhân viên bán hàng bằng cách nào?”. Ý này còn rộng, nhưng đã có đối tượng hình dung được và một khoảng trống bạn tự thấy.

Dùng lại hướng của tiểu luận cũ là bình thường. Dùng lại câu chữ, số liệu của tiểu luận đã nộp để chấm điểm thì phải nói với người hướng dẫn và làm theo quy định của trường về việc tái sử dụng bài của chính mình. Ở bước tìm ý, bạn chỉ lấy câu hỏi, không lấy văn bản.

Nguồn thứ hai và thứ ba: nơi thực tập và công việc đang làm

Nơi thực tập cho bạn vấn đề có thật. Hãy nhớ lại những lần người quản lý than phiền, những việc lặp đi lặp lại mà ai cũng thấy phiền, những con số được báo cáo hằng tháng mà không ai đọc. Một sinh viên kế toán thực tập ở một công ty vận tải nhỏ có thể để ý thấy chứng từ nhiên liệu luôn nộp trễ; ý thô thành “Vì sao chứng từ chi phí nhiên liệu ở doanh nghiệp vận tải nhỏ thường nộp trễ?”.

Công việc đang làm cho học viên cao học cả vấn đề lẫn quyền tiếp cận. Một giáo viên tiểu học đi học thạc sĩ có thể hỏi về cách đồng nghiệp dùng phiếu học tập; một kỹ sư có thể hỏi về thời gian dừng máy ở dây chuyền mình phụ trách. Lợi thế lớn là bạn hiểu bối cảnh và dễ xin dữ liệu. Bất lợi là bạn ở bên trong nên dễ nhìn thiên lệch, và có thể đụng xung đột lợi ích; việc này cần cân nhắc riêng trước khi chốt.

Ghi vấn đề bằng hiện tượng, không bằng giải pháp. Lỗi hay gặp là ghi “Xây dựng quy trình đánh giá nhân viên cho cửa hàng X”. Đó là việc làm, chưa phải câu hỏi nghiên cứu. Ghi lại hiện tượng bạn thấy: nhân viên nghỉ việc nhiều sau ba tháng, chủ cửa hàng không biết vì sao. Giải pháp, nếu có, là phần kiến nghị ở cuối quyển.

Đừng ghi tên đơn vị thật vào bản trình bày công khai. Trên phiếu riêng của mình, bạn ghi gì cũng được. Khi chia sẻ phiếu ý tưởng cho bạn bè hay nộp bản đề xuất, hãy dùng cách gọi chung như “một doanh nghiệp vận tải nhỏ”, vì bạn chưa xin phép đơn vị đó.

Nguồn thứ tư: đọc phần hướng nghiên cứu tiếp theo ở luận văn cũ

Thư viện trường thường lưu khoá luận, luận văn của các khoá trước. Phần cuối mỗi quyển, nơi tác giả viết hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo, là chỗ người đi trước tự nói ra điều họ chưa làm được. Đọc theo thứ tự này:

  1. Chọn mười đến mười lăm quyển cùng ngành, ưu tiên các khoá gần đây. Không cần đọc trọn, chỉ đọc tên đề tài, phần câu hỏi nghiên cứu và hai trang cuối.
  2. Với mỗi quyển, chép lại nguyên văn một câu trong phần hướng tiếp theo, kèm tên tác giả, năm, tên đề tài để sau này ghi nguồn được. Đây là thói quen ghi nguồn từ lúc đọc, sẽ cứu bạn ở chương tổng quan.
  3. Đánh dấu những gợi ý lặp lại ở nhiều quyển: cùng một hạn chế (mẫu chỉ ở một địa bàn, chỉ đo một thời điểm, chưa hỏi một nhóm người nào đó) mà nhiều người cùng nêu thường là khoảng trống thật.
  4. Tự hỏi: mình có tiếp cận được đúng chỗ mà người đi trước nói là còn thiếu không? Nếu họ nói “chưa khảo sát ở nông thôn” và bạn ở nông thôn, đó là ý đáng ghi.
  5. Ghi ý mới bằng lời của mình, nói rõ nó khác đề tài cũ ở đâu: đối tượng khác, địa bàn khác, thời điểm khác hay cách tiếp cận khác.

Điều không làm: lấy nguyên tên đề tài cũ, đổi tên địa phương rồi nộp như đề tài của mình, mà không nói rõ mình kế thừa ai và làm khác chỗ nào. Kế thừa có ghi nguồn và làm khác đi thật là cách khoa học vẫn đi; bê nguyên khung rồi đổi vài chữ là sao chép.

Phiếu ý tưởng: một khung, mỗi ý một phiếu

Dùng một trang giấy hay một dòng bảng tính cho mỗi ý. Điền đủ các cột dưới đây; cột nào chưa điền được thì để trống, đó cũng là thông tin. Hai dòng sau là đề tài giả định để bạn chép khung theo.

Ý tưởng thôNguồnHiện tượng thấy đượcAi, đâu có dữ liệuVì sao mình quan tâmĐiều còn mơ hồ
Khách lưu trú tại homestay chọn chỗ dựa vào điều gìThực tập ở một công ty lữ hànhNhiều homestay quanh hồ vắng khách dù giá thấp hơn khách sạnChủ homestay quen qua nơi thực tập; khách đặt phòngGia đình định mở homestayNói về khách nội địa hay cả khách nước ngoài? Mùa nào?
Thực hành rửa tay của người bán thực phẩm chín ở chợMôn vệ sinh an toàn thực phẩmÍt quầy có chỗ rửa tay, người bán vừa thu tiền vừa bốc đồ ănMột chợ gần nhà; ban quản lý chợĐã thấy nhiều lần khi đi chợ cùng mẹĐo bằng quan sát hay hỏi? Chợ nào cho phép?

Cột “Điều còn mơ hồ” quan trọng hơn bạn nghĩ. Những gì bạn ghi ở đó chính là các quyết định phải đưa ra ở bước thu hẹp đề tài: đối tượng nào, địa bàn nào, thời điểm nào, đo bằng cách nào. Ghi rõ từ bây giờ thì buổi gặp người hướng dẫn sẽ có nội dung cụ thể để bàn.

Tình huống: Lan có ba ý mà không biết chọn ý nào

Lan, sinh viên năm tư ngành du lịch, gom được ba phiếu sau một tuần: homestay quanh hồ, thói quen để lại đánh giá trực tuyến của khách đoàn, và việc làm thêm mùa vụ của sinh viên ở khu nghỉ dưỡng. Ý nào cũng thấy hay. Cách Lan làm tiếp:

  • Đặt ba phiếu cạnh nhau và chỉ nhìn cột “Ai, đâu có dữ liệu”. Ý thứ hai cần dữ liệu đánh giá của khách đoàn mà Lan không có cách nào lấy được trọn vẹn và đúng phép; ý này lùi xuống cuối.
  • Nhìn cột “Vì sao mình quan tâm”. Ý homestay gắn với chuyện gia đình, Lan sẽ có động lực khi mệt; ý làm thêm mùa vụ gắn với bạn bè cùng lớp, dễ tìm người trả lời.
  • Viết cho mỗi ý còn lại một câu hỏi thử, dù còn thô: “Khách nội địa chọn homestay quanh hồ dựa vào những yếu tố nào?” và “Làm thêm mùa vụ ảnh hưởng thế nào đến việc học của sinh viên ngành du lịch?”.
  • Mang cả hai phiếu đi gặp người hướng dẫn, nói rõ mình nghiêng về ý nào và vì sao, rồi để người hướng dẫn chỉ ra chỗ khó mà Lan chưa thấy.

Lan không cần chọn xong một mình. Việc của Lan ở bước này là đến buổi gặp với hai hướng đã có nguồn, có hiện tượng, có chỗ lấy dữ liệu. Phần thu hẹp và kiểm khả thi là bước kế tiếp.

Những cách tìm ý nên tránh và việc làm trong tuần này

Vài lối tắt trông tiết kiệm thời gian nhưng thường khiến người hướng dẫn gạch ngay từ buổi đầu:

  • Chép từ danh sách đề tài có sẵn. Đề trong các danh sách đó không gắn với chỗ dữ liệu nào của bạn, và rất có thể đã có nhiều người làm.
  • Chọn vì nghe nói “đề này dễ”. Đề dễ với người có sẵn dữ liệu chưa chắc dễ với bạn.
  • Chọn chữ to trước, vấn đề sau. “Chuyển đổi số”, “phát triển bền vững” là chủ đề, chưa phải ý tưởng đề tài.
  • Gom ý mà không ghi nguồn. Ba tháng sau bạn sẽ không nhớ câu hay ấy đọc ở quyển nào.

Việc làm trong tuần: ngày đầu lục bài tiểu luận cũ, ngày thứ hai viết lại những vấn đề bạn thấy ở nơi thực tập hoặc chỗ làm, ngày thứ ba và thứ tư lên thư viện đọc phần hướng tiếp theo của mười quyển, ngày thứ năm điền phiếu cho mọi ý, cuối tuần chọn ra hai, ba phiếu để mang đi gặp người hướng dẫn. Mẫu đăng ký đề tài và thời hạn nộp thì xem hướng dẫn của khoa bạn; mỗi nơi một khác.

Câu hỏi thường gặp

Có nên hỏi người hướng dẫn gợi ý đề tài luôn thay vì tự tìm ý?

Có thể hỏi, và nhiều người hướng dẫn có sẵn hướng nghiên cứu để sinh viên tham gia. Nhưng bạn vẫn nên mang theo vài ý của mình, vì đề tài gắn với chỗ dữ liệu và mối quan tâm của bạn thường dễ đi tới cuối hơn đề được giao mà bạn không hiểu vì sao làm.

Đọc luận văn cũ ở thư viện để lấy ý có bị coi là đạo văn không?

Đọc để tìm khoảng trống và kế thừa hướng nghiên cứu là việc bình thường. Thành đạo văn khi bạn lấy câu chữ, khung, số liệu của người khác mà không ghi nguồn, hoặc làm lại y nguyên đề cũ rồi trình bày như ý của mình. Ghi nguồn ngay khi đọc và nói rõ mình làm khác chỗ nào.

Cần bao nhiêu ý tưởng thì bắt đầu thu hẹp được?

Không có con số chuẩn. Thường từ năm đến mười ý thô là đủ để so sánh; ít hơn ba thì bạn gần như không có gì để chọn. Quan trọng hơn số lượng là mỗi ý có ghi hiện tượng thấy được và chỗ có thể lấy dữ liệu.

Ý tưởng từ công việc đang làm có được chấp nhận làm luận văn không?

Thường được và còn được khuyến khích ở bậc thạc sĩ ứng dụng. Bạn cần xin phép đơn vị, cân nhắc xung đột lợi ích và quan hệ cấp trên cấp dưới với người tham gia. Quy định cụ thể về đề tài gắn với cơ quan thì xem quy chế của trường bạn.

Nếu ý mình thích nhất lại không có chỗ lấy dữ liệu thì sao?

Giữ ý đó lại nhưng đổi cách tiếp cận: thu hẹp đối tượng sang nhóm bạn tiếp cận được, đổi từ khảo sát rộng sang phỏng vấn ít người, hoặc dùng số liệu đã công bố công khai. Nếu không cách nào khả thi trong thời gian của khoá luận, nên để ý đó cho sau này.

Có cần đọc nhiều tài liệu trước khi chọn ý không?

Ở bước tìm ý, chỉ cần đọc lướt đủ để biết chủ đề đã có người làm tới đâu. Đọc kỹ và có hệ thống là việc của chương tổng quan, sau khi đề đã được thu hẹp. Đọc quá nhiều lúc chưa có hướng dễ làm bạn lạc và ngợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138