KhaoCuu.comKhảo Cứu
Tổng quan tài liệu và khung lý thuyết

Khoảng trống nghiên cứu: tìm từ ghi chép đọc và viết thành đoạn có căn cứ

Bảng "đã biết, chưa rõ, mâu thuẫn" để tìm khoảng trống, các loại khoảng trống hợp sức khoá luận, mẫu đoạn viết có căn cứ thay cho câu "chưa có ai nghiên cứu".

A young Vietnamese agriculture student squats at the edge of a green rice field talking with an older farmer in a conical hat, eye level side view, bright midday sun, soft greens

Khoảng trống nghiên cứu là chỗ mà những gì đã biết còn thiếu, còn mâu thuẫn hoặc chưa được kiểm ở bối cảnh của bạn, và đề tài của bạn góp phần lấp một phần chỗ đó. Nó không được nghĩ ra trước rồi đi tìm tài liệu để chứng minh; nó được tìm ra từ chính những gì bạn đã đọc. Việc làm ngay: mở ghi chép đọc của bạn, kẻ ba cột "đã biết – chưa rõ – mâu thuẫn", và chép vào mỗi cột những ý lặp lại ít nhất ở hai tài liệu.

Bài này chỉ cách đi từ ba cột đó tới một đoạn văn khoảng trống có căn cứ, các loại khoảng trống vừa sức một khoá luận hay luận văn thạc sĩ, ví dụ với đề tài giả định ngành nông nghiệp, và vì sao câu "chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này" là câu người phản biện thích hỏi nhất.

Khoảng trống nằm ở đâu trong cả quyển

Khoảng trống là cái bản lề giữa chương tổng quan và phần còn lại của luận văn. Ở cuối chương tổng quan, nó trả lời câu "vậy thì sao": sau khi điểm lại những gì đã biết, người đọc phải thấy rõ còn điều gì chưa biết. Ngay sau đó, câu hỏi nghiên cứu của bạn xuất hiện như phản hồi tự nhiên cho khoảng trống ấy.

Khoảng trống còn được nhắc lại ở chương mở đầu, trong phần lý do chọn đề và tính mới, và ở chương kết luận, trong phần đóng góp. Ba chỗ đó phải nói cùng một điều. Lỗi hay gặp là chương mở đầu hứa lấp một khoảng trống lớn, còn chương kết luận chỉ đóng góp được một phần nhỏ, vì khoảng trống được viết từ trước khi đọc kỹ.

Nói cách khác, viết khoảng trống là viết lời hứa của luận văn. Hứa đúng tầm thì kết luận nhẹ nhàng; hứa quá tầm thì cả buổi bảo vệ xoay quanh việc vì sao không làm được điều đã hứa.

Bảng "đã biết – chưa rõ – mâu thuẫn": mẫu điền sẵn

Đề tài giả định: "Năng suất và thu nhập của hộ trồng lúa sau khi đổi sang giống mới ở một hợp tác xã". Bảng dưới đây được điền từ ghi chép đọc, mỗi ý có ghi nguồn (ở đây là tác giả giả định) để biết ý đó dựa trên những tài liệu nào.

Đã biết (nhiều nguồn cùng hướng)Chưa rõ (ít hoặc chưa có bằng chứng)Mâu thuẫn (nguồn khác hướng)
Giống mới cho năng suất cao hơn trong điều kiện thí nghiệm đồng ruộng (giả định A, B, C)Năng suất trên ruộng của hộ sau vài vụ đầu, khi không còn hỗ trợ kỹ thuật (chỉ một nguồn, giả định D)Thu nhập ròng: có nghiên cứu thấy tăng, có nghiên cứu thấy không đổi vì chi phí đầu vào tăng (giả định E và F)
Hộ có tập huấn áp dụng quy trình đúng hơn (giả định B, G)Khác biệt giữa hộ nhỏ và hộ lớn trong cùng hợp tác xãVai trò của hợp tác xã trong cung ứng giống: hỗ trợ hay tạo phụ thuộc (giả định H và I)

Cột "chưa rõ" và cột "mâu thuẫn" là nơi khoảng trống nằm. Chú ý rằng mỗi ô ở đây đều dựa trên tài liệu cụ thể; nếu một ô chỉ là cảm nhận của bạn mà không có nguồn nào, nó chưa phải khoảng trống, mới là giả định của người viết.

Bảng này cũng giúp bạn thấy khoảng trống nào vừa sức. Ô "năng suất trên ruộng của hộ sau vài vụ" có thể làm được với số liệu của một hợp tác xã; ô "vai trò của hợp tác xã" cần thiết kế khác và có thể là một đề tài riêng.

Các loại khoảng trống vừa sức một khoá luận

Khoảng trống bối cảnh. Vấn đề đã được nghiên cứu ở nơi khác, nhóm khác, nhưng chưa ở bối cảnh của bạn, và có lý do để nghĩ kết quả có thể khác. Vế sau là bắt buộc: "chưa ai làm ở tỉnh này" chưa đủ, phải nói vì sao bối cảnh này có thể cho kết quả khác.

Khoảng trống đối tượng. Các nghiên cứu trước tập trung vào một nhóm, ví dụ hộ lớn, còn nhóm khác, như hộ nhỏ hay hộ do phụ nữ làm chủ, ít được tìm hiểu.

Khoảng trống phương pháp. Vấn đề đã được đo nhiều bằng một cách, ví dụ bảng hỏi, mà ít ai nghe người trong cuộc kể, hoặc ngược lại. Đây là khoảng trống hợp với khoá luận vì không đòi hỏi quy mô lớn.

Khoảng trống thời gian. Kết quả cũ có thể không còn đúng vì điều kiện đã đổi: chính sách mới, công nghệ mới, thị trường mới. Cần chỉ ra điều gì đã đổi.

Kết quả mâu thuẫn. Các nghiên cứu cho kết quả khác nhau và chưa rõ vì sao. Khoá luận khó giải quyết dứt điểm mâu thuẫn, nhưng có thể xem xét một yếu tố có khả năng giải thích sự khác biệt ở một bối cảnh cụ thể.

Khoảng trống lý thuyết. Một lý thuyết chưa được dùng để giải thích vấn đề này, hoặc một khái niệm chưa được làm rõ. Loại này thường hợp với luận văn thạc sĩ và luận án hơn khoá luận cử nhân; hỏi người hướng dẫn trước khi chọn.

Vấn đề thực tiễn và khoảng trống nghiên cứu là hai thứ khác nhau

Nhiều đề cương lẫn hai điều này. Vấn đề thực tiễn là điều đang xảy ra ngoài đời và cần được giải quyết: hộ trồng lúa thu nhập chưa ổn định sau khi đổi giống, người cao tuổi sống một mình thiếu người chăm. Khoảng trống nghiên cứu là điều mà giới nghiên cứu chưa biết rõ về vấn đề đó. Một vấn đề thực tiễn có thể đã được nghiên cứu rất kỹ; khi đó cái thiếu không phải là hiểu biết mà là hành động, và một khoá luận thêm vào không lấp được gì.

Trong luận văn, vấn đề thực tiễn thường nằm ở phần lý do chọn đề của chương mở đầu, còn khoảng trống nằm ở cuối chương tổng quan. Đề cương mạnh có cả hai và nối chúng lại: vấn đề này đang xảy ra, những gì đã biết về nó còn thiếu chỗ này, đề tài làm phần này. Kiểm nhanh đề cương của bạn: nếu phần khoảng trống chỉ nói vấn đề quan trọng ra sao mà không nhắc tài liệu nào, bạn đang viết vấn đề thực tiễn, chưa viết khoảng trống.

Tình huống: từ "chưa có ai nghiên cứu" tới đoạn có căn cứ

Tùng, học viên cao học ngành phát triển nông thôn, làm cán bộ khuyến nông, chọn đề tài giả định về đổi giống lúa ở hợp tác xã nơi anh phụ trách. Bản đề cương viết: "Đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu về hiệu quả đổi giống lúa tại hợp tác xã X". Ở buổi duyệt, một thành viên hỏi: "Anh đã tìm ở đâu? Hiệu quả đổi giống được nghiên cứu rất nhiều, vậy cái mới của anh là gì?".

Câu "chưa có công trình nào" gần như luôn sai ở dạng tuyệt đối, và kể cả khi đúng về mặt địa danh, nó không cho thấy vì sao việc nghiên cứu ở đó là cần. Tùng quay lại ghi chép, lập bảng ba cột như mẫu ở trên, và thấy điều thật sự còn thiếu: phần lớn nghiên cứu đo năng suất trong vụ đầu khi hộ còn được hỗ trợ, rất ít nghiên cứu theo dõi năng suất và thu nhập của hộ sau khi hỗ trợ kết thúc, và các kết quả về thu nhập ròng không thống nhất.

Đoạn sửa: "Các nghiên cứu hiện có thống nhất rằng giống mới cho năng suất cao hơn trong điều kiện có hỗ trợ kỹ thuật (A, B, C). Tuy nhiên, năng suất và thu nhập của hộ ở các vụ sau, khi hỗ trợ đã kết thúc, ít được theo dõi (D), và kết quả về thu nhập ròng còn khác nhau do chi phí đầu vào (E, F). Nghiên cứu này xem xét năng suất và thu nhập ròng của các hộ ở hai vụ sau khi kết thúc hỗ trợ tại một hợp tác xã, nhằm góp thêm bằng chứng về tính bền vững của việc đổi giống ở quy mô hộ."

Đoạn sửa khiêm tốn hơn nhưng đứng vững. Việc tiếp theo của Tùng là kiểm xem số liệu hai vụ đó có tiếp cận được không, và vì anh làm việc ngay tại địa bàn, trao đổi với người hướng dẫn về cách giữ khách quan khi nghiên cứu nơi mình phụ trách.

Viết đoạn khoảng trống theo bốn bước

Một đoạn khoảng trống có căn cứ thường đi theo bốn bước, và mỗi bước đều có nguồn đi kèm:

  1. Nói điều đã biết. Một hai câu gom các nghiên cứu cùng hướng, có dẫn nguồn.
  2. Chỉ ra giới hạn của điều đã biết. Bằng chứng đến từ đâu, nhóm nào, đo cách nào, thời điểm nào; hoặc kết quả mâu thuẫn ở chỗ nào. Có dẫn nguồn.
  3. Nói vì sao giới hạn đó quan trọng. Nếu không lấp, điều gì còn chưa trả lời được, ai cần biết điều đó.
  4. Nói đề tài này làm phần nào. Đúng tầm, dùng động từ khiêm tốn như "góp thêm bằng chứng", "xem xét", "tìm hiểu", không "giải quyết", "lấp đầy".

Đọc lại đoạn đã viết và tự hỏi: nếu người đọc chưa đọc tài liệu nào, họ có thấy được vì sao đề tài này cần làm không? Và: nếu họ đã đọc rất nhiều tài liệu, họ có thấy câu nào phóng đại không?

Lỗi hay bị gạch, việc làm tuần này và lúc nên hỏi

Những lỗi về khoảng trống thường bị hỏi ở buổi duyệt đề cương và quay lại ở buổi bảo vệ:

  • Khẳng định tuyệt đối "chưa có ai nghiên cứu" mà không mô tả đã tìm ở đâu.
  • Khoảng trống chỉ là địa danh: "chưa có nghiên cứu ở huyện này", không nói vì sao bối cảnh này khác.
  • Khoảng trống không dẫn tới câu hỏi nghiên cứu, hoặc câu hỏi trả lời một khoảng trống khác.
  • Khoảng trống quá lớn so với sức khoá luận, hứa lấp toàn bộ mâu thuẫn của cả mảng tài liệu.
  • Khoảng trống được viết trước khi đọc, rồi tài liệu được chọn để minh hoạ cho nó.

Tuần này: kẻ bảng ba cột từ ghi chép của bạn, khoanh hai ô ở cột "chưa rõ" hoặc "mâu thuẫn" mà bạn có thể làm trong thời gian và nguồn lực của mình, viết đoạn khoảng trống bốn bước cho ô bạn chọn. Mang đoạn đó và bảng ba cột tới buổi gặp người hướng dẫn. Phần "tính mới" hay "đóng góp" được trình bày ở đâu và dài bao nhiêu thì theo mẫu đề cương của khoa bạn.

Câu hỏi thường gặp

Khoá luận cử nhân có bắt buộc phải có khoảng trống nghiên cứu không?

Mức đòi hỏi khác nhau giữa bậc học và giữa các khoa. Khoá luận cử nhân thường không đòi khoảng trống lớn, nhưng vẫn cần cho thấy vì sao đề tài đáng làm ở bối cảnh của bạn. Xem hướng dẫn của khoa về phần tính mới hoặc lý do chọn đề.

Làm lại một nghiên cứu cũ ở nơi khác có được coi là có khoảng trống không?

Có thể, nếu bạn chỉ ra lý do để nghĩ kết quả ở bối cảnh mới có thể khác, và bạn làm trung thực, ghi rõ mình dựa trên nghiên cứu nào. Làm lại có chủ đích là một hướng hợp lệ trong khoa học, khác hẳn với chép lại.

Nếu tìm thấy nghiên cứu đã làm đúng đề tài của mình thì sao?

Đừng giấu nó. Đọc kỹ để xem họ làm ở đâu, với ai, bằng cách nào và còn để lại điều gì. Thường bạn sẽ tìm ra một khác biệt có ý nghĩa để điều chỉnh đề tài, và trao đổi ngay với người hướng dẫn về hướng điều chỉnh.

Khoảng trống và tính mới của đề tài có phải là một không?

Gần nhau nhưng không hoàn toàn trùng. Khoảng trống là chỗ thiếu trong những gì đã biết; tính mới là điều đề tài của bạn đem lại để lấp một phần chỗ thiếu đó. Cách gọi và cách trình bày hai phần này có thể khác theo khoa.

Có nên nêu nhiều khoảng trống để đề tài trông quan trọng hơn không?

Không nên. Nêu nhiều khoảng trống mà đề tài chỉ lấp được một là tự tạo câu hỏi cho hội đồng. Nêu rõ một khoảng trống chính mà đề tài hướng tới, các chỗ thiếu khác có thể đưa vào phần hướng nghiên cứu tiếp theo ở cuối luận văn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138