Kế hoạch tiến độ dùng được là kế hoạch tính ngược từ ngày nộp, chia thành từng tuần, mỗi tuần có một sản phẩm nhìn thấy được và có vài tuần trống để bù trễ. Việc làm được ngay: lấy hạn nộp chính thức của trường, đếm lùi số tuần còn lại, gạch bỏ những tuần chắc chắn không làm được gì như tuần cao điểm ở cơ quan hay dịp Tết, rồi mới chia việc vào số tuần còn lại.
Người vừa đi làm vừa học thường lập lịch như thể mình có trọn thời gian, nên chỉ sau vài tuần lịch đã vỡ. Cách sửa là quy mọi việc ra số giờ thật bạn có mỗi tuần, và phân biệt việc cần một buổi liền mạch với việc chia nhỏ được.
Kế hoạch tiến độ trong đề cương để làm gì
Với người duyệt, kế hoạch tiến độ trả lời câu hỏi: khối lượng việc trong đề cương có vừa với thời gian không. Một đề cương có ba nhóm khách thể, hai đợt khảo sát, phỏng vấn sâu và quan sát, nhưng chỉ còn bốn tháng, sẽ bị hỏi ngay ở đây. Kế hoạch là nơi tham vọng của đề tài gặp thực tế.
Với bạn, kế hoạch là công cụ làm việc hằng tuần, không phải một bảng điền cho đủ mục. Nó cho biết tuần này làm gì, việc nào đang trễ và trễ bao nhiêu thì phải cắt bớt. Với người hướng dẫn, nó là lịch hẹn: họ biết khi nào sẽ nhận bản nháp nào để sắp xếp thời gian đọc.
Vì vậy nên có hai phiên bản. Bản trong đề cương gọn, theo tháng hoặc theo giai đoạn, đúng mẫu khoa yêu cầu. Bản làm việc chi tiết theo tuần, giữ cho mình, sửa thường xuyên. Hai bản phải khớp các mốc chính; bản chi tiết chỉ chia nhỏ hơn.
Lập lịch ngược: năm bước
Làm trên một tờ giấy hoặc một bảng tính, mỗi tuần một dòng:
- Ghi các mốc cố định. Hạn nộp đề cương, hạn nộp bản thảo, hạn nộp chính thức, các thủ tục bắt buộc ở giữa theo quy chế của trường. Lấy từ văn bản, không từ lời kể.
- Gạch các tuần không dùng được. Tuần quyết toán ở cơ quan, kỳ thi môn khác, nghỉ lễ, việc gia đình đã biết trước. Thành thật ở bước này quyết định kế hoạch có sống được không.
- Đặt khối thu dữ liệu trước tiên. Đây là phần phụ thuộc người khác nhiều nhất: lịch của địa bàn, mùa vụ, kỳ học của học sinh, ca trực của bệnh viện. Đặt nó vào khoảng thời gian địa bàn cho phép, rồi xếp các việc khác quanh nó.
- Tính lùi từng khối. Trước thu dữ liệu là xin phép, hoàn thiện công cụ, khảo sát thử; sau thu dữ liệu là nhập, làm sạch, phân tích, viết kết quả, bàn luận, sửa toàn bộ. Mỗi khối ước số tuần.
- Chèn tuần dự phòng và mốc gặp người hướng dẫn. Ít nhất một tuần trống sau thu dữ liệu và một tuần trước hạn nộp bản thảo. Mốc gặp đặt ở cuối mỗi khối, kèm sản phẩm sẽ gửi.
Nếu sau bước năm mà các khối không vừa, đừng nén tuần dự phòng. Hãy quay lại đề cương và thu hẹp: bớt một nhóm khách thể, bớt một loại dữ liệu, thu hẹp địa bàn.
Bảng kế hoạch mẫu theo tuần
Bảng dưới là ví dụ cho đề tài giả định ngành kỹ thuật: “Thời gian dừng máy ngoài kế hoạch ở một dây chuyền đóng gói và các nguyên nhân thường gặp”. Giả sử kế hoạch của bạn là 20 tuần tính từ khi đề cương được duyệt; số tuần thật theo quy chế trường bạn.
| Tuần | Việc chính | Sản phẩm cuối giai đoạn | Mốc với người hướng dẫn |
|---|---|---|---|
| 1–2 | Xin phép đơn vị dùng nhật ký vận hành; hoàn thiện phiếu ghi sự cố | Văn bản đồng ý; phiếu ghi bản hai | Gửi phiếu ghi, hỏi về cách phân loại nguyên nhân |
| 3 | Ghi thử ba ca, sửa phiếu | Phiếu bản ba, ghi chú các chỗ khó ghi | |
| 4–9 | Ghi sự cố theo ca; mỗi tối chủ nhật nhập số liệu tuần | Tệp số liệu sáu tuần, nhật ký các quyết định khi ghi | Báo cáo ngắn giữa kỳ thu dữ liệu |
| 10 | Dự phòng | Bù ca ghi thiếu nếu có | |
| 11–12 | Làm sạch, mô tả số liệu | Bảng mô tả thời gian dừng theo loại nguyên nhân | Gửi bảng mô tả, hỏi hướng phân tích tiếp |
| 13–15 | Phân tích, viết chương kết quả | Bản nháp chương kết quả | Gặp góp ý chương kết quả |
| 16–17 | Viết bàn luận, kết luận; sửa chương mở đầu và phương pháp | Bản thảo trọn quyển lần một | Gửi trọn quyển |
| 18 | Dự phòng | Chờ góp ý, sửa trình bày | |
| 19–20 | Sửa theo góp ý, tự soát, chuẩn bị nộp | Bản nộp | Xin ý kiến đồng ý nộp theo thủ tục của trường |
Để ý tuần 4–9: việc thu dữ liệu chia nhỏ theo ca và nhập số liệu mỗi tuần, không dồn cuối. Người đi làm khó có một khối thời gian dài, nên những việc chia nhỏ được thì chia ra, còn việc cần tập trung như phân tích và viết thì để vào cuối tuần.
Quy việc ra giờ thật khi vừa đi làm vừa học
Đếm giờ có thật, không đếm giờ mong muốn. Ghi lại một tuần bình thường xem bạn thật sự có mấy giờ cho luận văn. Giả sử là tám giờ: bốn giờ sáng thứ bảy và bốn buổi tối mỗi buổi một giờ. Kế hoạch dựa trên con số đó, không dựa trên hai mươi giờ bạn ước có.
Tách việc liền mạch và việc vụn. Viết một đoạn bàn luận cần hai ba giờ liền; nhập hai mươi phiếu, sắp tài liệu tham khảo, chép một đoạn ghi âm thì làm được trong một giờ buổi tối. Xếp việc liền mạch vào buổi dài, việc vụn vào buổi ngắn.
Ước gấp rưỡi cho việc làm lần đầu. Lần đầu phân tích số liệu hay viết chương kết quả thường lâu hơn dự tính nhiều. Nhân ước lượng ban đầu với một rưỡi cho các việc bạn chưa từng làm.
Tính cả thời gian chờ người khác. Chờ văn bản đồng ý, chờ người hướng dẫn đọc, chờ người tham gia hẹn lại. Thời gian chờ không tốn giờ của bạn nhưng chiếm tuần trên lịch; trong lúc chờ, làm việc của khối khác.
Tình huống: kế hoạch của một kỹ sư làm đề tài ngay tại nhà máy
Anh Phong, học viên cao học ngành kỹ thuật cơ khí, kỹ sư bảo trì ở một nhà máy, lập kế hoạch đầu tiên với giả định mỗi tối làm hai giờ. Sau ba tuần, anh mới làm xong việc của tuần đầu: ca đêm đột xuất, máy hỏng cuối tuần, con ốm. Người hướng dẫn đề nghị anh lập lại kế hoạch trước khi bắt đầu ghi số liệu.
Anh Phong ghi lại một tuần thật và thấy mình chỉ có chừng bảy giờ, phần lớn vào sáng chủ nhật. Anh làm ba việc. Một: chuyển việc ghi sự cố thành việc gắn với ca làm, ghi ngay trên phiếu khi xử lý máy, tối chủ nhật nhập một lần. Hai: đặt các việc cần tập trung như phân tích, viết vào sáng chủ nhật, mỗi tuần một khối. Ba: bỏ phần so sánh với dây chuyền thứ hai vì không có người ghi thay ở đó, chỉ giữ một dây chuyền.
Anh cũng ghi một điều vào đề cương: số liệu lấy từ chính nơi mình làm việc, đã xin phép bằng văn bản, nhật ký vận hành gốc không bị sửa, và các nguyên nhân sự cố được phân loại theo tiêu chí viết sẵn trước khi ghi. Bước tiếp theo của anh là gửi bảng tuần mới cho người hướng dẫn, kèm câu hỏi: bỏ dây chuyền thứ hai có làm câu hỏi nghiên cứu yếu đi quá mức không.
Những việc hay bị quên khi lập kế hoạch
Các việc dưới đây ít khi có tên trong kế hoạch lần đầu, nhưng việc nào cũng ngốn từ vài ngày tới vài tuần. Rà danh sách, việc nào áp dụng cho đề tài của bạn thì thêm vào bảng tuần:
- Chờ văn bản đồng ý của đơn vị, địa phương hoặc cơ sở nơi thu dữ liệu.
- Thủ tục xét duyệt đạo đức nếu đề tài có người tham gia thuộc diện cần xét, theo quy định của trường hoặc cơ sở.
- Dịch và dịch ngược thang đo mượn từ tiếng nước ngoài, cùng thời gian chờ người dịch thứ hai.
- Chép lại ghi âm phỏng vấn: một giờ ghi âm thường tốn nhiều giờ chép, tuỳ tốc độ gõ và độ rõ của băng.
- Làm bảng biểu, hình vẽ và đánh số cho thống nhất trong cả quyển.
- Rà danh mục tài liệu tham khảo khớp với những gì đã dẫn trong bài.
- Định dạng theo mẫu trình bày của trường, kể cả trang bìa, mục lục, phụ lục.
- Các thủ tục hành chính trước khi nộp theo quy chế: phiếu xác nhận, biểu mẫu, chữ ký.
Không cần lập kế hoạch chi tiết đến từng giờ cho cả quyển. Chi tiết tới tuần cho giai đoạn đang làm và tới tháng cho giai đoạn xa là đủ; càng gần thì chia càng nhỏ.
Giữ kế hoạch sống: rà hai tuần một lần
Kế hoạch chỉ có ích khi được nhìn lại. Mỗi hai tuần dành mười lăm phút cho năm câu:
- Khối nào xong, khối nào trễ, trễ bao nhiêu tuần?
- Tuần dự phòng còn mấy tuần? Nếu trễ nhiều hơn số tuần dự phòng còn lại, phải cắt việc chứ không thức khuya thêm.
- Có việc nào làm song song được trong lúc chờ không, ví dụ viết chương mở đầu trong lúc chờ văn bản đồng ý?
- Có điều gì cần báo người hướng dẫn ngay không? Báo sớm khi trễ thì còn đường điều chỉnh; báo sát hạn thì ít lựa chọn.
- Nếu phải cắt, phần nào là phần phụ? Cắt phần phụ trước, giữ nguyên câu hỏi chính.
Cắt bớt phạm vi khi cần là quyết định chuyên môn, phải bàn với người hướng dẫn và ghi lý do. Còn cắt bớt bằng cách “làm cho xong” phần thu dữ liệu, như tự điền phiếu cho đủ hay chép số liệu của nơi khác, là gian lận, vì nó làm luận văn kể một điều không có thật. Nếu thời gian thật sự không đủ, hỏi về thủ tục gia hạn theo quy chế trường thay vì đi đường đó.
Câu hỏi thường gặp
Kế hoạch tiến độ trong đề cương nên chia theo tuần hay theo tháng?
Bản trong đề cương thường theo tháng hoặc theo giai đoạn, theo mẫu của khoa. Bản làm việc cho chính mình nên chia theo tuần, vì theo tháng thì đến cuối tháng mới biết mình trễ. Hai bản cần khớp các mốc chính.
Nên để bao nhiêu thời gian dự phòng là đủ?
Không có con số chung. Nhiều người hướng dẫn khuyên chừa ít nhất một tuần sau đợt thu dữ liệu và một tuần trước hạn nộp bản thảo, nhiều hơn nếu đề tài phụ thuộc địa bàn khó. Hãy căn theo độ bất định của đề tài bạn.
Người hướng dẫn chậm đọc bản nháp thì kế hoạch xử lý thế nào?
Trong lúc chờ, làm việc của khối khác như sắp tài liệu tham khảo, viết phụ lục hay chuẩn bị bảng biểu. Gửi bản nháp kèm câu hỏi cụ thể và mốc mong nhận góp ý giúp người hướng dẫn sắp xếp. Nếu chậm kéo dài, trao đổi thẳng và lịch sự.
Có nên viết chương tổng quan trước khi thu dữ liệu không?
Thường nên viết nháp phần lớn tổng quan và phương pháp trước hoặc song song với thu dữ liệu, vì sau đó thời gian dành cho phân tích và viết kết quả rất căng. Sau khi có kết quả, quay lại sửa tổng quan cho khớp.
Thấy không kịp hạn nộp thì nên làm gì?
Báo người hướng dẫn càng sớm càng tốt, cùng bảng những việc còn lại và số tuần cần. Hai bên cân nhắc thu hẹp phạm vi hay xin gia hạn theo thủ tục của trường. Không đánh đổi bằng việc làm tắt phần dữ liệu hay nhờ người viết thay.