KhaoCuu.comKhảo Cứu
Câu hỏi, mục tiêu và giả thuyết

Câu hỏi nghiên cứu chung và câu hỏi cụ thể: tách câu lớn thành các câu trả lời được

Cách tách câu hỏi nghiên cứu chung thành các câu hỏi cụ thể trả lời được bằng dữ liệu, theo năm bước, với một đề tài quản trị giả định đi từ nháp tới bản sửa.

A Vietnamese female business student and an older mentor leaning over a desk in a small office, passing a sheet with blank pages and a pencil, side angle, warm afternoon light

Câu hỏi chung nói đề tài muốn biết điều gì ở tầm cả quyển; các câu hỏi cụ thể chia điều đó thành những phần nhỏ, mỗi phần trả lời được bằng một nhóm dữ liệu và nằm gọn trong một mục của chương kết quả. Phép thử đơn giản nhất: trả lời xong mọi câu cụ thể thì câu chung phải được trả lời, không thiếu, không thừa. Tối nay bạn có thể viết câu chung ra giữa trang, rồi tách nó theo năm bước bên dưới.

Người mới hay viết hai tầng này lẫn vào nhau: câu cụ thể chỉ là câu chung nói lại bằng chữ khác, hoặc câu cụ thể là những việc sẽ làm như "thu thập dữ liệu", "phân tích số liệu". Bài này đi qua cách tách, cách kiểm và một tình huống giả định từ bản nháp bị trả về tới bản sửa.

Hai tầng câu hỏi làm việc gì trong cả quyển

Câu hỏi chung thường xuất hiện ở ba chỗ: phần mở đầu, phần kết luận và trong đầu hội đồng khi nghe bạn trình bày. Nó trả lời câu "rốt cuộc đề tài này để làm gì". Vì thế nó được phép rộng hơn một chút, nhưng vẫn phải nằm trong phạm vi đề tài: đúng đối tượng, đúng địa bàn, đúng khoảng thời gian.

Câu hỏi cụ thể là nơi công việc thật diễn ra. Mỗi câu cụ thể nên có một mục tiêu đi kèm, một nhóm câu trong bảng hỏi hoặc khung phỏng vấn, một hướng phân tích, và một mục trong chương kết quả mang gần đúng tên của nó. Người đọc lật tới chương kết quả, nhìn tiêu đề các mục, phải nhận ra ngay từng câu cụ thể đã hứa ở chương một.

Cách gọi có thể khác theo khoa: có nơi gọi là "câu hỏi tổng quát" và "câu hỏi chi tiết", có nơi chỉ yêu cầu mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể, không có mục câu hỏi riêng. Logic tách vẫn y nguyên, chỉ khác tên mục; bạn trình bày theo mẫu đề cương của khoa mình.

Năm bước tách câu chung thành câu cụ thể

Làm trên giấy trước, đừng làm thẳng trong tệp đề cương. Viết câu chung ở giữa trang, các câu cụ thể toả ra xung quanh.

  1. Gạch chân khái niệm chính trong câu chung. Ví dụ câu chung có "động lực làm việc", "nhân viên bán hàng", "chuỗi cửa hàng". Khái niệm cần đo hoặc cần hiểu là "động lực làm việc".
  2. Hỏi khái niệm đó có những mặt nào cần biết. Thường là: nó đang ở mức nào (mô tả), nó khác nhau giữa các nhóm ra sao (so sánh), cái gì đi cùng với nó (quan hệ), người trong cuộc giải thích nó thế nào (quá trình).
  3. Chỉ giữ những mặt mà tổng quan tài liệu cho thấy đáng hỏi. Không cần hỏi mọi mặt. Nếu tài liệu đã nói nhiều về mức độ, mặt đáng hỏi có thể là khác biệt giữa ca sáng và ca tối.
  4. Viết mỗi mặt thành một câu, mỗi câu một ý. Câu nào có chữ "và" nối hai khái niệm khác nhau thì thử tách đôi. Ngoại lệ: câu quan hệ liệt kê vài yếu tố cùng đóng một vai, như "thâm niên và cách phân ca" cùng là yếu tố đi cùng động lực, thì để chung được nếu mỗi yếu tố được đo riêng.
  5. Chạy phép thử ngược. Giả sử đã có câu trả lời cho mọi câu cụ thể, đọc lại câu chung: đã trả lời được chưa? Nếu còn một phần chưa có câu cụ thể nào phủ, thêm câu; nếu có câu cụ thể nằm ngoài câu chung, bỏ hoặc mở rộng câu chung cho khớp.

Bước năm là bước hay bị bỏ qua nhất, và cũng là bước người hướng dẫn kiểm đầu tiên. Họ không đọc từng câu riêng lẻ mà đọc cả cụm để xem có khớp với câu chung không.

Tình huống: đề cương của Hà bị trả về vì câu hỏi "chỉ là tên đề nói lại"

Bản nháp. Hà, sinh viên năm tư ngành quản trị, làm đề tài giả định "Động lực làm việc của nhân viên bán hàng tại một chuỗi cửa hàng tiện lợi". Câu chung: "Động lực làm việc của nhân viên bán hàng tại chuỗi như thế nào?" Ba câu cụ thể: "Thực trạng động lực làm việc ra sao?", "Các yếu tố nào ảnh hưởng đến động lực?", "Giải pháp nâng cao động lực là gì?" Người hướng dẫn ghi: "Câu 1 trùng câu chung. Câu 2 rộng tới mức nào? Câu 3 lấy dữ liệu ở đâu?"

Chẩn đoán. Câu 1 đúng là chỉ lặp câu chung. Câu 2 không giới hạn yếu tố nào, nên bảng hỏi sẽ phình ra vô tận. Câu 3 là phần kiến nghị, không phải câu hỏi thu được dữ liệu. Thực chất Hà mới có một câu mô tả và hai ý định.

Bản sửa. Câu chung: "Nhân viên bán hàng tại chuỗi có động lực làm việc ở mức nào, và điều gì đi cùng với mức động lực đó?" Câu cụ thể: (1) "Mức động lực làm việc của nhân viên bán hàng theo từng khía cạnh như thu nhập, ghi nhận, lịch ca ra sao?"; (2) "Mức động lực khác nhau thế nào giữa nhân viên làm ca cố định và ca xoay vòng?"; (3) "Mức động lực liên hệ thế nào với thâm niên và cách quản lý cửa hàng phân ca?"

Vì sao bản sửa đứng được. Mỗi câu có một loại rõ: mô tả, so sánh, quan hệ. Câu 2 và 3 chỉ ra cụ thể biến cần đo: loại ca, thâm niên, cách phân ca. Phần giải pháp chuyển xuống mục kiến nghị, dựa trên kết quả ba câu. Phép thử ngược cho kết quả khớp: trả lời xong ba câu thì biết được động lực ở mức nào và điều gì đi cùng với nó.

Bước tiếp theo của Hà. Viết lại mục tiêu cụ thể theo ba câu, rồi rà danh sách tài liệu xem đã có cơ sở chọn "thu nhập, ghi nhận, lịch ca" làm khía cạnh chưa. Nếu khía cạnh lấy từ một lý thuyết về động lực, phần khung lý thuyết phải nêu lý thuyết đó và lý do chọn.

Khung một trang: câu chung và các câu cụ thể

Đây là khung nên mang theo khi gặp người hướng dẫn. Nó ngắn, dễ sửa tại chỗ, và buộc bạn ghi rõ phần nào của câu chung do câu cụ thể nào trả lời.

Câu cụ thểPhần nào của câu chungLoạiDữ liệu chínhMục dự kiến ở chương kết quả
(1) Mức động lực theo từng khía cạnh ra sao?"ở mức nào"Mô tảBảng hỏi, nhóm câu về động lựcMục 1: Thực trạng động lực
(2) Khác nhau thế nào giữa ca cố định và ca xoay vòng?"điều gì đi cùng" — loại caSo sánhBảng hỏi, câu về loại caMục 2: Động lực theo loại ca
(3) Liên hệ thế nào với thâm niên và cách phân ca?"điều gì đi cùng" — thâm niên, phân caQuan hệBảng hỏi, câu về thâm niên và phân caMục 3: Các yếu tố đi cùng
[câu của bạn][phần nào][loại][nguồn dữ liệu][tên mục]

Cột "phần nào của câu chung" là cột quan trọng nhất. Nếu hai câu cụ thể cùng phủ một phần mà không phần nào phủ chỗ còn lại, bộ câu hỏi đang lệch. Nếu một câu cụ thể không điền được cột này, câu đó không thuộc đề tài.

Câu cụ thể nên hẹp tới đâu

Hẹp quá cũng là lỗi. Câu cụ thể kiểu "Có bao nhiêu phần trăm nhân viên nữ?" chỉ là một dòng trong bảng mô tả mẫu, không đủ làm một câu hỏi nghiên cứu. Dấu hiệu nhận ra câu quá hẹp: câu trả lời chỉ là một con số, không có gì để phân tích hay bàn luận.

Rộng quá thì dễ nhận hơn: câu cụ thể mà phải mở một đề tài riêng mới trả lời được. "Các yếu tố nào ảnh hưởng đến động lực?" là ví dụ: không giới hạn yếu tố thì bạn phải đo mọi thứ. Cách sửa là nêu rõ yếu tố nào, và yếu tố đó phải có lý do từ tổng quan tài liệu hoặc từ thực tế đơn vị.

Mức vừa thường là: một câu cụ thể trả lời được bằng một nhóm câu trong bảng hỏi hoặc một phần của khung phỏng vấn, và cần vài trang ở chương kết quả để trình bày. Đây là ước lượng làm việc chứ không phải quy định; độ dài thật do hướng dẫn của khoa và quy mô đề tài quyết định.

Những thứ không nên đặt vào chỗ câu hỏi cụ thể

Khi rà bộ câu hỏi, gạch ngay những dòng thuộc các dạng sau. Chúng có chỗ đứng trong luận văn, nhưng không phải ở mục câu hỏi nghiên cứu:

  • Bước làm việc: "Thu thập dữ liệu sơ cấp bằng bảng hỏi", "Hệ thống hoá cơ sở lý luận". Đây là nhiệm vụ nghiên cứu hoặc phương pháp, một số mẫu đề cương có mục nhiệm vụ riêng cho chúng.
  • Kiến nghị trá hình: "Cần làm gì để nâng cao…?" khi không có dữ liệu nào hỏi trực tiếp về điều đó. Đưa xuống phần đề xuất.
  • Câu hỏi về lý thuyết thuần tuý trong một đề tài thu dữ liệu thực địa: "Động lực là gì?" Đây là việc của chương tổng quan, không phải câu cần dữ liệu thực địa để trả lời.
  • Câu hỏi mà đơn vị không cho phép thu dữ liệu: ví dụ hỏi về thu nhập chi tiết trong khi cửa hàng không đồng ý cho hỏi. Kiểm khả năng tiếp cận trước khi viết.
  • Câu hỏi bạn đã biết câu trả lời và chỉ muốn minh hoạ: dữ liệu khi đó dễ bị đọc lệch theo điều mình tin sẵn.

Gạch không có nghĩa là bỏ ý. Hãy chuyển ý đó sang đúng mục: nhiệm vụ, tổng quan, kiến nghị. Đề cương gọn hơn mà không mất gì.

Tuần này làm gì, và khi nào phải hỏi

Trong tuần này, viết bản một trang theo khung ở trên, kèm câu chung ở đầu trang. Đọc to từng câu cụ thể và tự hỏi "mình sẽ hỏi ai, hỏi gì, để trả lời câu này". Câu nào không trả lời được ngay thì đánh dấu để hỏi người hướng dẫn, thay vì để nguyên rồi hy vọng thực địa sẽ tự giải quyết.

Nên hỏi người hướng dẫn trước khi chốt trong ba trường hợp: khoa có mẫu yêu cầu câu hỏi viết theo dạng riêng; bạn định dùng một lý thuyết để chọn khía cạnh và không chắc lý thuyết đó hợp; hoặc bộ câu hỏi phải đổi vì đơn vị thực địa từ chối một phần dữ liệu. Trường hợp cuối nên báo sớm, vì đổi câu hỏi kéo theo đổi tên đề và có khi phải làm thủ tục theo quy chế của trường.

Một mẹo làm việc: lưu từng phiên bản bộ câu hỏi theo ngày trong cùng một tệp. Khi người hướng dẫn hỏi "sao lần trước em có câu này", bạn mở ra được ngay, và phần phương pháp sau này cũng ghi được trung thực đề tài đã điều chỉnh thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi chung có cần trùng chữ với tên đề tài không?

Không cần trùng chữ, nhưng phải trùng phạm vi: cùng đối tượng, cùng địa bàn, cùng khoảng thời gian, cùng khái niệm chính. Câu hỏi chung thường diễn đạt tên đề tài dưới dạng một câu hỏi rõ hơn. Nếu câu chung hỏi rộng hơn tên đề, người đọc sẽ thấy luận văn hứa nhiều hơn những gì nó làm.

Có thể viết câu hỏi cụ thể trước rồi mới viết câu chung không?

Được, và nhiều người làm như vậy khi đã có sẵn vài điều muốn biết. Viết các câu cụ thể ra, tìm điểm chung của chúng rồi viết câu chung bao trọn. Sau đó vẫn phải chạy phép thử ngược: trả lời hết câu cụ thể thì câu chung phải được trả lời, không thừa phần nào.

Câu hỏi cụ thể và mục tiêu cụ thể có phải là một không?

Hai thứ đi thành cặp nhưng viết khác dạng. Câu hỏi cụ thể là câu hỏi cần trả lời, mục tiêu cụ thể là việc mình cam kết làm được, viết bằng động từ kiểm được như mô tả, so sánh, xác định. Thường mỗi câu hỏi có đúng một mục tiêu tương ứng, nên đánh số giống nhau cho dễ đối chiếu.

Nếu dữ liệu thu về không trả lời được một câu cụ thể thì làm sao?

Nói thật trong luận văn rằng câu đó chỉ được trả lời một phần và vì sao, rồi bàn với người hướng dẫn xem có cần thu thêm hay điều chỉnh. Không được tự đổi câu hỏi cho khớp với dữ liệu đã có mà không ghi lại; mọi thay đổi phải ghi rõ trong phần phương pháp và theo thủ tục của trường.

Đề tài định tính có cần tách câu chung và câu cụ thể không?

Có, và đề tài định tính còn cần điều này nhiều hơn vì phỏng vấn dễ lan man. Câu cụ thể trong định tính thường là các khía cạnh của trải nghiệm, ví dụ cách người tham gia hiểu vấn đề, cách họ xử lý, điều gì giúp hoặc cản trở. Mỗi câu cụ thể thành một phần của khung hướng dẫn phỏng vấn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138