KhaoCuu.comKhảo Cứu
Chọn và thu hẹp đề tài

Đề tài ứng dụng hay đề tài lý thuyết: chọn hướng nào cho khoá luận, luận văn

Đề tài ứng dụng và đề tài thiên về lý thuyết khác nhau ở câu hỏi và người đọc, không ở độ khó. Bảng so sánh, bốn hiểu lầm hay gặp và câu tự hỏi để chọn hướng.

An engineering graduate learner in his thirties in safety glasses standing beside a packaging machine on a small factory floor, writing in a notebook with blank pages, side view, bright overhead light

Chọn đề tài ứng dụng khi câu hỏi của bạn xuất phát từ một vấn đề cụ thể của một đơn vị, một cộng đồng, và người đọc chính là người sẽ dùng kết quả để làm gì đó. Chọn đề tài thiên về lý thuyết khi câu hỏi xuất phát từ một chỗ còn chưa rõ trong hiểu biết của ngành, và người đọc chính là những người nghiên cứu cùng lĩnh vực. Việc làm được ngay: viết ra câu hỏi đang có, rồi tự hỏi “ai sẽ cầm kết quả này lên và làm gì với nó”.

Hai hướng không khác nhau ở độ khó hay độ “khoa học”. Đề ứng dụng vẫn cần khung lý thuyết và phương pháp chặt; đề lý thuyết vẫn cần dữ liệu và lập luận chặt. Khác nhau là điểm xuất phát, cách đo thành công và loại kết luận bạn được phép rút ra. Ở bậc thạc sĩ, nhiều trường còn tách chương trình theo định hướng, nên hướng đề tài phải khớp với chương trình bạn đang học; xem quy chế của trường bạn.

Khác nhau ở câu hỏi, không ở độ khó

Thử lấy cùng một mảng: thời gian dừng máy trong sản xuất. Một đề ứng dụng hỏi: vì sao dây chuyền đóng gói ở một nhà máy dừng máy nhiều vào ca đêm, và nên điều chỉnh gì. Người cần kết quả là quản đốc, trưởng ca. Một đề thiên về lý thuyết hỏi: các mô hình giải thích thời gian dừng máy có còn đúng với dây chuyền bán tự động quy mô nhỏ không, và cần bổ sung yếu tố nào. Người cần kết quả là những người nghiên cứu quản trị vận hành.

Hai đề có thể dùng cùng loại dữ liệu, thậm chí cùng một nhà máy. Nhưng đề ứng dụng thành công khi kết luận đủ cụ thể để đơn vị hành động; đề lý thuyết thành công khi kết luận nói được điều gì đó về khái niệm, mô hình, vượt ra ngoài một nhà máy. Hỏi sai người đọc là lỗi gốc của nhiều luận văn lưng chừng: viết kết luận chung chung cho đơn vị, và viết kiến nghị cụ thể cho giới nghiên cứu.

Ở bậc cử nhân, ranh giới này thường mềm; phần lớn khoá luận là đề tài mô tả hoặc ứng dụng quy mô nhỏ. Ở bậc thạc sĩ, ranh giới rõ hơn, nhất là khi trường tách chương trình định hướng nghiên cứu và định hướng ứng dụng. Cách gọi và yêu cầu cụ thể có thể khác theo trường, theo khoa.

Bảng so sánh hai hướng với đề tài giả định

Bảng dưới đây dùng đề tài giả định về thời gian dừng máy để bạn thấy cùng một mảng đi theo hai hướng. Chép cột đầu, điền hai cột sau bằng đề của bạn.

Tiêu chíHướng ứng dụngHướng thiên về lý thuyết
Câu hỏi xuất phát từVấn đề của một đơn vị: dây chuyền dừng nhiều vào ca đêmChỗ chưa rõ trong ngành: mô hình hiện có giải thích tới đâu
Người đọc chínhQuản đốc, trưởng ca, ban giám đốcNgười nghiên cứu, giảng viên trong lĩnh vực
Vai trò của lý thuyếtKhung để chọn yếu tố cần xem và giải thích kết quảĐối tượng được kiểm tra, mở rộng hoặc điều chỉnh
Dữ liệu điển hìnhNhật ký vận hành, phỏng vấn trưởng ca, quan sát ca làmDữ liệu từ nhiều dây chuyền, đủ để so với mô hình
Thành công khiĐơn vị biết nên làm gì tiếp, có căn cứChỉ ra được điều mô hình còn thiếu hoặc khẳng định nó ở bối cảnh mới
Rủi ro hay gặpThành báo cáo công tác, thiếu lập luận khoa họcXa thực tế, khó thu đủ dữ liệu trong thời gian luận văn

Đọc theo hàng: nếu ở hầu hết các hàng, đề của bạn rơi vào một cột, hướng đã rõ. Nếu đề của bạn nằm lưng chừng ở hàng “người đọc chính”, đó là lúc phải chọn, vì từ đó kéo theo cách viết chương kết luận.

Bốn hiểu lầm và cách hiểu đúng

Hiểu lầm: đề ứng dụng thì không cần lý thuyết. Hiểu đúng: đề ứng dụng vẫn cần khung lý thuyết để biết nên nhìn vào yếu tố nào và giải thích kết quả ra sao. Không có khung, bạn chỉ liệt kê điều mình thấy, và hội đồng sẽ hỏi vì sao bạn xem yếu tố này mà bỏ yếu tố kia.

Hiểu lầm: đề ứng dụng là viết giải pháp. Hiểu đúng: phần lớn công sức của đề ứng dụng nằm ở việc chẩn đoán đúng vấn đề bằng dữ liệu. Giải pháp chỉ có giá trị khi đi ra từ kết quả phân tích; giải pháp viết sẵn từ đầu rồi tìm dữ liệu minh hoạ là làm ngược.

Hiểu lầm: đề lý thuyết thì không cần dữ liệu thực tế. Hiểu đúng: ở bậc khoá luận, luận văn, phần lớn đề thiên về lý thuyết vẫn kiểm tra hoặc điều chỉnh một khung bằng dữ liệu. Đề thuần lý thuyết, chỉ phân tích văn bản và khái niệm, có ở một số ngành, nhưng đòi kỹ năng lập luận và đọc rất sâu.

Hiểu lầm: đề lý thuyết mới là khoa học, đề ứng dụng là làm báo cáo. Hiểu đúng: tính khoa học nằm ở câu hỏi rõ, phương pháp minh bạch, kết luận đúng mức dữ liệu cho phép. Một đề ứng dụng làm đủ ba điều đó là nghiên cứu khoa học thật sự.

Tình huống: chị Hằng học thạc sĩ định hướng ứng dụng nhưng viết đề kiểu hàn lâm

Chị Hằng, kế toán trưởng ở một công ty phân phối, học thạc sĩ kế toán theo chương trình định hướng ứng dụng. Đề đầu tiên chị viết là kiểm tra lại một mô hình về các yếu tố tác động tới chất lượng thông tin kế toán, khảo sát kế toán ở nhiều doanh nghiệp. Người hướng dẫn nhắc: chương trình của chị cần đề gắn với vấn đề của một đơn vị cụ thể. Chị làm lại như sau:

  • Viết ra vấn đề thật ở công ty: báo cáo công nợ hằng tháng luôn lệch với số của bộ phận bán hàng, mất nhiều ngày đối chiếu.
  • Giữ mô hình lý thuyết đã đọc, nhưng dùng nó làm khung để chọn những điểm cần xem trong quy trình công nợ, không còn là đối tượng để kiểm tra.
  • Đổi dữ liệu: thay khảo sát nhiều doanh nghiệp bằng xem quy trình, chứng từ mẫu và phỏng vấn những người tham gia quy trình ở chính công ty.
  • Đổi người đọc chính của chương kết luận: ban giám đốc và phòng kế toán, với đề xuất có căn cứ từ kết quả phân tích.
  • Ghi vào sổ đề tài những việc phải làm vì nghiên cứu ở nơi mình làm việc: xin phép bằng văn bản, thoả thuận về số liệu được dùng, cách giữ khách quan khi phỏng vấn cấp dưới.

Đề mới vẫn có lý thuyết, vẫn có phương pháp, nhưng khớp với chương trình chị đang học. Nếu chị học chương trình định hướng nghiên cứu, đề đầu tiên có khi lại là lựa chọn hợp hơn.

Năm câu tự hỏi để chọn hướng

Trả lời lần lượt, ghi câu trả lời ra giấy. Đến câu thứ năm, hướng thường đã rõ.

  1. Chương trình mình đang học có quy định định hướng đề tài không? Đọc quy chế và hướng dẫn luận văn của trường trước mọi thứ khác.
  2. Câu hỏi của mình xuất phát từ đâu: một vấn đề mình thấy ở một nơi cụ thể, hay một điều mình đọc thấy còn chưa rõ trong tài liệu?
  3. Khi xong, ai sẽ cầm kết quả lên và làm gì với nó?
  4. Mình tiếp cận được loại dữ liệu nào: dữ liệu sâu ở một nơi, hay dữ liệu rộng ở nhiều nơi?
  5. Sau khi tốt nghiệp, mình muốn đề tài này mở đường cho việc gì: làm tốt hơn công việc hiện tại, hay đi tiếp con đường nghiên cứu?

Không có câu trả lời nào sai. Một học viên muốn học tiếp nghiên cứu sinh có lý do để chọn hướng lý thuyết; một người muốn giải quyết chuyện ở cơ quan có lý do để chọn hướng ứng dụng. Chỉ có lựa chọn không khớp với chương trình, với dữ liệu, hoặc với chính mục đích của bạn.

Đề tài ứng dụng ở vài ngành trông thế nào

Ở mỗi ngành, đề ứng dụng có dáng riêng. Các ví dụ dưới đây đều là đề tài giả định, để bạn nhận ra đề của mình đang gần với dạng nào:

  • Giáo dục: giáo viên thử thay đổi cách dùng phiếu học tập trong lớp mình dạy, ghi lại quá trình qua nhiều tiết và điều chỉnh dần. Dạng này nhiều nơi gọi là nghiên cứu hành động hoặc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng; cách gọi và yêu cầu có thể khác theo khoa.
  • Y tế công cộng: mô tả thực hành rửa tay của người bán thực phẩm chín ở một chợ, chỉ ra những điểm trở ngại cụ thể như thiếu chỗ rửa, vừa thu tiền vừa bốc đồ, để ban quản lý chợ có căn cứ sắp xếp lại.
  • Du lịch: tìm hiểu khách nội địa chọn homestay ở một xã ven hồ dựa vào điều gì, để các hộ làm homestay biết nên đầu tư vào đâu trước.
  • Nông nghiệp: so năng suất lúa của các hộ ở một hợp tác xã trước và sau khi đổi giống, kèm phỏng vấn để hiểu vì sao có hộ tăng, có hộ không.
  • Kỹ thuật: phân tích nhật ký dừng máy của một dây chuyền để tìm nhóm nguyên nhân chính, rồi đề xuất thay đổi lịch bảo trì và kiểm chứng trong một khoảng thời gian ngắn.

Điểm chung của các ví dụ: có một nơi cụ thể, có người sẽ dùng kết quả, và có dữ liệu thu được trong thời gian luận văn. Nếu đề của bạn thiếu một trong ba điều này, hoặc nó đang nghiêng về hướng lý thuyết, hoặc nó cần thu hẹp thêm.

Điều không cần làm và việc trong tuần này

Không cần ép đề vào một trong hai hướng một cách tuyệt đối. Nhiều đề tài nằm giữa: lấy một vấn đề cụ thể, dùng lý thuyết làm khung, và ở phần bàn luận có vài nhận xét về chỗ lý thuyết khớp hay chưa khớp với bối cảnh. Điều quan trọng là bạn biết mình nghiêng về đâu để viết chương kết luận nhất quán.

Cũng không cần lo đề ứng dụng “kém sang” hơn. Hội đồng đánh giá ở độ chặt của lập luận, không ở nhãn của đề tài. Ngược lại, chọn hướng lý thuyết vì nghĩ nó oai hơn mà không có đủ dữ liệu hay thời gian đọc sâu là con đường dễ kẹt nhất.

Việc làm trong tuần: đọc phần quy định về định hướng luận văn trong quy chế của trường, trả lời năm câu hỏi ở trên, điền bảng so sánh với đề của bạn, và mang bảng đó đi gặp người hướng dẫn. Câu hỏi nên mở đầu buổi gặp: “Theo thầy cô, đề này nên viết cho người đọc nào?”.

Câu hỏi thường gặp

Khoá luận cử nhân có cần phân biệt đề ứng dụng và đề lý thuyết không?

Thường không bắt buộc ghi rõ, nhưng biết mình nghiêng về hướng nào giúp viết chương kết luận và kiến nghị nhất quán. Phần lớn khoá luận cử nhân là đề mô tả hoặc ứng dụng quy mô nhỏ. Xem hướng dẫn khoá luận của khoa nếu có yêu cầu riêng.

Học thạc sĩ định hướng ứng dụng có được làm đề thiên về lý thuyết không?

Tuỳ quy chế của từng trường. Nhiều nơi yêu cầu luận văn định hướng ứng dụng gắn với vấn đề thực tiễn của một tổ chức hoặc ngành. Hỏi người hướng dẫn và phòng quản lý sau đại học trước khi đăng ký nếu đề của bạn lệch khỏi định hướng chương trình.

Đề ứng dụng có cần khung lý thuyết không?

Có. Khung lý thuyết giúp bạn chọn yếu tố cần xem xét, thiết kế công cụ thu dữ liệu và giải thích kết quả. Không có khung, đề ứng dụng dễ thành bản mô tả công việc hoặc báo cáo công tác, và hội đồng sẽ hỏi căn cứ của mọi lựa chọn.

Đề ứng dụng ở một đơn vị có suy rộng kết quả ra được không?

Thường không suy rộng như một mẫu đại diện được. Kết quả đúng cho đơn vị đó; phần bàn luận chỉ ra được đơn vị khác có đặc điểm tương tự nên tham khảo ở điểm nào. Viết rõ giới hạn này giúp kết luận đứng vững khi bị hỏi.

Giải pháp trong đề ứng dụng nên viết ở chương nào?

Thường ở chương cuối, sau kết quả và bàn luận, với mỗi đề xuất gắn với một phát hiện cụ thể. Cách đặt chương kiến nghị theo mẫu của trường. Tránh đề xuất chung chung kiểu cần nâng cao nhận thức mà không chỉ ra ai làm gì, dựa trên kết quả nào.

Muốn học tiếp nghiên cứu sinh thì có nên chọn đề lý thuyết từ luận văn thạc sĩ?

Một đề có phần đóng góp cho hiểu biết của ngành giúp bạn có nền để viết đề xuất nghiên cứu sau này. Nhưng một đề ứng dụng làm chặt cũng cho thấy năng lực nghiên cứu. Chọn theo dữ liệu và thời gian bạn thật sự có, rồi hỏi người hướng dẫn về con đường dài hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138