KhaoCuu.comKhảo Cứu
Đề cương và thiết kế nghiên cứu

Phần phương pháp trong đề cương: viết đến mức người khác làm lại được

Sáu câu một người lạ sẽ hỏi khi muốn làm lại nghiên cứu của bạn, bảng bản nháp bị gạch đối chiếu bản sửa và cách viết phần phương pháp vừa đủ, không chép giáo trình.

Inside a village meeting hall with open doors, an elderly woman and a young female student talk on low plastic stools, eye level, warm daylight, calm atmosphere

Phần phương pháp trong đề cương viết đủ khi một người cùng ngành, không quen bạn, đọc xong có thể làm lại nghiên cứu theo đúng cách bạn làm: biết thu dữ liệu từ ai, chọn họ thế nào, bao nhiêu người, bằng công cụ gì, theo trình tự nào, và phân tích ra sao. Việc làm được ngay: đưa bản nháp phần phương pháp cho một bạn cùng lớp, nhờ bạn ấy gạch dưới mọi chỗ mà nếu phải tự làm lại thì không biết làm thế nào. Mỗi chỗ gạch là một câu cần viết cụ thể hơn.

Lỗi phổ biến nhất không phải là thiếu phương pháp mà là thay mô tả việc mình làm bằng định nghĩa trong sách. Ba đoạn giải thích “phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là…” không giúp ai làm lại được nghiên cứu của bạn. Một câu “phát bảng hỏi trực tiếp cho người chăm sóc tại nhà, người nghiên cứu đọc câu hỏi cho người không tiện đọc” thì giúp được.

“Làm lại được” nghĩa là gì ở mức khoá luận, luận văn

Tái lập ở đây không có nghĩa người khác làm lại sẽ ra đúng con số của bạn. Con người và bối cảnh thay đổi, nhất là trong khoa học xã hội. Nó có nghĩa là các quyết định của bạn được nói ra đủ rõ để người khác thấy, kiểm được và nếu muốn thì làm theo được. Người đọc biết bạn đã chọn gì, bỏ gì, và vì sao.

Với người duyệt đề cương, phần phương pháp rõ ràng còn có một tác dụng thực tế hơn: nó cho thấy bạn đã hình dung được công việc ở hiện trường. Ai đã nghĩ xong chuyện phát phiếu lúc nào, đọc câu hỏi cho người lớn tuổi ra sao, phiếu thiếu thì xử lý thế nào, thường ít bị bất ngờ khi xuống thực địa. Người duyệt đọc phần này để đoán bạn có làm xong được không.

Ở đề cương, phần phương pháp viết ở thì tương lai: “sẽ chọn”, “sẽ phát”. Khi vào luận văn, nó chuyển sang mô tả việc đã làm, kèm mọi điều chỉnh so với dự kiến. Vì thế đề cương viết kỹ thì chương phương pháp sau này chủ yếu là đổi thì và thêm chỗ đã điều chỉnh.

Sáu câu một người lạ sẽ hỏi, và phải viết gì cho mỗi câu

Ví dụ điền sẵn dùng đề tài giả định ngành công tác xã hội: “Nhu cầu hỗ trợ của người chăm sóc chính cho người cao tuổi bị bệnh mạn tính tại nhà ở một phường”.

Câu người đọc sẽ hỏiPhải viết gìVí dụ điền sẵn (đề tài giả định)
Thu dữ liệu từ ai?Định nghĩa khách thể, tiêu chí đưa vào và loại raNgười chăm sóc chính, sống cùng nhà, chăm từ sáu tháng trở lên; loại người chăm sóc được trả công
Chọn họ thế nào?Cách lập danh sách, cách chọn, lý do chọn cách đóLập danh sách từ hồ sơ quản lý bệnh mạn tính của trạm y tế phường (có phép), chọn ngẫu nhiên theo danh sách
Bao nhiêu người?Số dự kiến và căn cứ ước tính, không chỉ đưa một con sốDự kiến khoảng một trăm người; căn cứ ước tính lấy theo giáo trình chuyên ngành, đã thống nhất với người hướng dẫn
Dùng công cụ gì?Tên công cụ, các phần, nguồn gốc câu hỏi, đã thử chưaBảng hỏi bốn phần; thang đo gánh nặng chăm sóc mượn và dịch có ghi nguồn; khảo sát thử với mười người
Theo trình tự nào?Ai thu, ở đâu, khi nào, mất bao lâu mỗi lần, xử lý tình huốngNgười nghiên cứu đến nhà theo hẹn qua cộng tác viên dân số, mỗi phiếu khoảng ba mươi phút, đọc câu hỏi cho người cần
Phân tích thế nào?Bước làm sạch, cách mô tả, hướng phân tích cho từng câu hỏiKiểm phiếu thiếu, thống kê mô tả theo nhóm nhu cầu, so sánh theo thời gian chăm sóc

Con số trong cột ví dụ là giả định để minh hoạ. Căn cứ tính cỡ mẫu và yêu cầu tối thiểu, nếu có, theo giáo trình chuyên ngành và quy định của khoa bạn; bài này không đưa con số chung.

Bản nháp bị gạch và bản sửa

Bảng dưới là các câu thường gặp trong phần phương pháp của đề cương lần đầu, cùng lý do người hướng dẫn gạch và một cách viết lại. Đọc cột giữa trước, vì đó là thứ bạn tự soát được trên bản của mình.

Câu trong bản nhápVì sao bị gạchBản sửa (đề tài giả định ở trên)
Đề tài sử dụng phương pháp điều tra xã hội học.Chỉ gọi tên, không nói làm gìĐề tài thu số liệu bằng bảng hỏi có cấu trúc, phỏng vấn trực tiếp tại nhà người chăm sóc.
Mẫu được chọn ngẫu nhiên.Không nói ngẫu nhiên từ danh sách nào, bằng cách nàoTừ danh sách người bệnh mạn tính của trạm y tế phường, chọn ngẫu nhiên theo bảng số ngẫu nhiên, rồi mời người chăm sóc chính của mỗi người bệnh.
Số liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê.Phần mềm không phải phương pháp phân tíchMô tả tần suất từng loại nhu cầu; so sánh mức gánh nặng giữa nhóm chăm dưới hai năm và từ hai năm trở lên.
Ngoài ra đề tài còn sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu.Câu dùng cho mọi đề tài, không thêm thông tinBỏ, hoặc nói rõ tài liệu nào được phân tích để trả lời câu hỏi nào.
Đảm bảo đạo đức nghiên cứu.Không nói đảm bảo bằng cách nàoNgười tham gia được giải thích mục đích, đồng ý bằng lời hoặc ký phiếu theo hướng dẫn của khoa; phiếu không ghi tên, mã hoá theo số thứ tự.

Để ý câu thứ ba: nhiều đề cương ghi tên phần mềm như thể đó là phương pháp. Phần mềm chỉ là dụng cụ; phương pháp phân tích là bạn tính gì, so sánh gì, cho câu hỏi nào.

Tình huống: phần phương pháp ba trang mà không làm lại được

Vy, sinh viên năm tư ngành công tác xã hội, nộp phần phương pháp dài ba trang: hai trang định nghĩa điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu và phân tích tài liệu, trang thứ ba liệt kê “phương pháp thống kê toán học”. Người hướng dẫn ghi một câu bên lề: “Nếu em ốm, bạn khác cầm đề cương này đi thực địa thay em được không?”

Vy thử trả lời sáu câu ở bảng trên và chỉ điền được hai: thu từ ai và dùng công cụ gì. Bạn ấy chưa biết lấy danh sách người chăm sóc ở đâu, nên chưa nói được cách chọn. Tuần đó Vy đến trạm y tế phường hỏi về hồ sơ quản lý bệnh mạn tính và được hướng dẫn thủ tục xin phép. Bạn ấy cũng tìm được người có thể dẫn mình tới từng nhà: cộng tác viên dân số của các tổ.

Bản sửa còn một trang rưỡi, cắt toàn bộ định nghĩa, thêm hai đoạn mô tả cách lập danh sách và trình tự đến nhà. Phần phỏng vấn sâu bị bỏ vì không gắn với câu hỏi nào. Ở lần nộp sau, góp ý chỉ còn về cách xử lý khi người chăm sóc không có nhà lúc đến hẹn, và Vy thêm một câu: hẹn lại tối đa hai lần, sau đó ghi là không tiếp cận được, không thay bằng người nhà khác.

Viết bao nhiêu là vừa: những thứ không cần đưa vào

Định nghĩa phương pháp theo sách. Nếu khoa yêu cầu nêu cơ sở lựa chọn, một câu dẫn khái niệm là đủ, phần còn lại dành cho việc bạn làm.

Danh sách mọi phương pháp có thể dùng. “Phân tích, tổng hợp, so sánh, quy nạp, diễn dịch” là các thao tác tư duy của mọi nghiên cứu, không phải phương pháp riêng của đề tài. Chỉ nêu những gì gắn với câu hỏi.

Thao tác bấm máy. Phần phương pháp nói tính gì, so sánh gì; không cần mô tả mở menu nào, chọn ô nào.

Toàn văn bảng hỏi. Đề cương thường chỉ cần cấu trúc bảng hỏi và nguồn các thang đo; bản đầy đủ đặt ở phụ lục nếu khoa yêu cầu.

Lời hứa chung chung về chất lượng. “Đảm bảo tính khách quan, khoa học” không kiểm được. Thay bằng việc cụ thể: khảo sát thử, kiểm phiếu cuối mỗi ngày, ghi nhật ký các quyết định khi xử lý số liệu.

Một đoạn về độ tin cậy và độ giá trị: viết gì ở đề cương

Hai khái niệm, hai câu hỏi khác nhau. Độ tin cậy hỏi: đo lặp lại trong cùng điều kiện có cho kết quả ổn định không. Độ giá trị hỏi: công cụ có đo đúng cái mình định đo không. Một cái cân lệch nửa ký mà lần nào cũng lệch đúng nửa ký thì tin cậy nhưng không giá trị. Đề cương hay nhập hai chữ này làm một, người duyệt nhận ra ngay.

Ở đề cương chỉ cần nói cách bạn sẽ chăm lo cho hai điều đó. Ví dụ với đề tài người chăm sóc: thang đo gánh nặng được mượn từ nghiên cứu trước, ghi nguồn, dịch xuôi rồi dịch ngược để kiểm nghĩa; hai người có chuyên môn đọc góp ý xem câu hỏi có hợp với người chăm sóc ở phường không; khảo sát thử với mười người để sửa câu khó hiểu.

Phép kiểm định thống kê để sau. Nếu chuyên ngành yêu cầu kiểm định độ tin cậy thang đo bằng số liệu, đề cương chỉ ghi “sẽ kiểm định theo hướng dẫn của chuyên ngành”; chi tiết cách làm thuộc phần phân tích, học theo tài liệu chuyên về thang đo.

Với dữ liệu định tính, gọi tên theo thông lệ của khoa. Nhiều sách dùng các chữ như độ tin cậy, độ xác thực, độ chuyển giao cho nghiên cứu định tính thay cho cặp chữ trên; cách gọi có thể khác theo khoa. Dù gọi thế nào, viết ra việc cụ thể: ghi âm có đồng ý, chép nguyên văn, nhờ người thứ hai mã hoá thử một phần.

Việc làm tuần này

Lấy bản nháp phần phương pháp hiện có và làm theo thứ tự:

  1. Bôi vàng mọi câu định nghĩa hoặc câu dùng được cho bất kỳ đề tài nào. Cắt hoặc rút về một câu.
  2. Kẻ bảng sáu câu hỏi, điền cho đề tài của mình. Ô nào chưa điền được là việc thực địa phải hỏi trước: danh sách lấy ở đâu, ai cho phép, ai dẫn đường.
  3. Viết lại từng đoạn theo thứ tự sáu câu hỏi; mỗi đoạn mở bằng việc làm cụ thể, không mở bằng định nghĩa.
  4. Thêm một đoạn về các tình huống dự kiến: người tham gia vắng, từ chối, phiếu thiếu — xử lý thế nào.
  5. Nhờ một bạn cùng lớp đọc với câu hỏi “bạn làm lại được không”, rồi gửi người hướng dẫn kèm danh sách những chỗ mình còn phân vân.

Khoa nào có mẫu đề cương riêng thì phần phương pháp có thể chia thành các tiểu mục cố định; cứ đặt nội dung sáu câu vào đúng tiểu mục của mẫu. Mức chi tiết yêu cầu khác nhau giữa bậc cử nhân và thạc sĩ, xem hướng dẫn của khoa.

Câu hỏi thường gặp

Phần phương pháp trong đề cương có cần dẫn nguồn giáo trình không?

Khi bạn dựa vào một cách làm cụ thể, như một cách chọn mẫu hay một thang đo đã có, thì cần ghi nguồn. Còn đoạn giải thích chung chung chỉ để có nguồn thì nên bỏ, vì nó không cho người đọc thêm thông tin về đề tài của bạn.

Chưa xin được phép ở địa bàn thì viết phần phương pháp thế nào?

Viết theo kế hoạch dự kiến và ghi rõ là đang xin phép, kèm phương án thay thế nếu không được. Người duyệt hiểu thủ tục cần thời gian; điều họ muốn thấy là bạn đã biết phải xin ai và có đường lui.

Có cần nêu rõ phần mềm sẽ dùng để phân tích không?

Một số khoa yêu cầu nêu công cụ, khi đó ghi một câu là đủ. Điều quan trọng hơn là nêu cách phân tích cho từng câu hỏi. Phần mềm chỉ là phương tiện, không thay được mô tả phương pháp.

Đề cương ghi cỡ mẫu một con số nhưng thực tế thu được ít hơn thì sao?

Ghi lại đúng số thu được, lý do thiếu và đặc điểm những người không tham gia nếu biết. Bàn với người hướng dẫn xem cần thu thêm hay điều chỉnh cách diễn giải. Không được thêm phiếu không có thật để đủ số.

Phần phương pháp của đề cương và của luận văn khác nhau thế nào?

Đề cương nói việc sẽ làm; luận văn nói việc đã làm, kèm mọi thay đổi so với dự kiến và lý do. Luận văn cũng thêm thông tin thực tế như thời gian thu dữ liệu, số phiếu hợp lệ, số người từ chối.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138